Category Archives: Torunianie

Next Page

Karol Ney – powstaniec wielkopolski 1848 roku

 

Karol Ferdynand Ney urodził się w Toruniu w 1809 roku.

Jego ojciec Franciszek Nowotny był z pochodzenia  Czechem.

Był zakrystianinem przy kościele św. Janów.

Po II rozbiorze zmienił nazwisko na niemieckie Neu.

 

 

Źródło: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

Młody Karol Neu ukończył gimnazjum toruńskie.

Studiował w Berlinie filologię i filozofię.

Doktoryzował się w 1838 roku w Getyndze.

Później utwory swe sygnował kryptonimem „Dr N”.

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

Od 1933 do 1847 roku mieszkał w Gnieźnie, gdzie był rektorem katolickiej szkoły świętojańskiej.

W tym okresie zaczął podpisywać się Karol Ney.

Świadczyło to o dokonującej się w nim zmianie poczucia przynależności narodowej.

Z Niemca stał się Polakiem.

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

W 1847 roku został nauczycielem państwowego gimnazjum w Trzemesznie.

Kierował też czasopismem pedagogicznym „Kościół i Szkoła” .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

W 1848 roku w okresie Wiosny Ludów, czynnie włączył się do powstania wielkopolskiego.

Został ranny.

Był więziony w cytadeli w Poznaniu.

Zwolniono go dyscyplinarnie z pracy.

Nie miał środków na utrzymanie rodziny.

Zmarł na tyfus w 1850 roku w Poznaniu.

 

 

 

Źródło: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

Karol Ney działał na wielu polach.

Był literatem, tworzył wiersze w języku niemieckim, potem polskim.

Jego najważniejszym dziełem są „Pamiątki z więzienia”, w których wierszem opisał przeżycia powstańcze i swój pobyt w cytadeli.

Karol Ney interesował się również historią i archeologią.

W czasopiśmie „Przyjaciel Ludu” (wydawanym w Lesznie) ukazało się wiele jego artykułów na temat zabytków Torunia czy Gniezna.

Co ciekawe sam je ilustrował, był bowiem również zdolnym rysownikiem.

Karol Ney był też autorem podręczników szkolnych.

Andrzej Wędzki

hasło: Ney Karol Ferdynand

W: Wielkopolski Słownik Biograficzny

Sygnatura SIRi XVIa/O-16

 

Andrzej Wędzki

hasło: Ney (Neu) Karol Ferdynand

w: Polski Słownik Biograficzny
Tom XXII, zesz. 4

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.22

 

ks. Alfons Mańkowski

Karol Ferdynand Ney (1809-1850)

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Tom VI, nr 11, s. 141-157

Sygnatura SIRr II/3-1923-1926

 

Jakub Linetty

Zainteresowania archeologiczne Karola Ferdynanda Neya (1809 – 1850)

W: Myśl – percepcja i recepcja, red. K. Kajda, D. Kobiałka, Poznań 2012

s. 59 – 92.

 

M.D.

Dr Karol Ney z Torunia

Słowo Pomorskie
Nr 182 – 10 VIII 1939

s. 4

 

Karol Ney, Toruńczanin

Gazeta Toruńska

Nr 231 – 7 X 1900

s. 1

Stanisław Frankowski uhonorowany dyplomem Członka Honorowego Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu.

Stanisław Frankowski

Ta miłość zaczęła się od „Awanturek”

Prelekcja

17 października 2017 rok

Towarzystwo Bibliofilów
im. J. Lelewela w Toruniu

http://www.bibliofile.torun.pl

Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu

Stanisław Frankowski uhonorowany dyplomem Członka Honorowego Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu.

Członkowie Towarzystwa gościli z pokazem i opowieścią o zbiorach swego długoletniego członka, a znanego torunianom głównie jako redaktora toruńskiego dziennika „Nowości”, Stanisława Frankowskiego.

W sali na ostatnim piętrze Biblioteki Uniwersyteckiej – 17 października 2017 r. – opowiedział i pokazał komilitonom z Torunia o swych „pięknodruczkach”, i tym jak rozpoczęła się Jego pasja.

To spotkanie zatytułował Ta miłość zaczęła się od „Awanturek”.

Dla mniej wtajemniczonych wypada rozszyfrować ten tytuł, który nawiązuje do pierwszego druku jaki znalazł się w posiadaniu S. Frankowskiego.

Otóż Awanturki u wiewiórki: historyjka w obrazkach to niewielka książeczka, z ilustracjami Brunona Adama Gęstwickiego. (Także przecież związanego z Toruniem, absolwenta gimnazjum im. M. Kopernika w Toruniu – rozpoznawalnego raczej jako współzałożyciela Konfraterni Artystów w Toruniu, czy współautora obrazu Powitanie wojsk polskich w dniu 18 I 1920 w Toruniu).

Warto zauważyć, iż kolorowe ilustracje dla dzieci, zostały powielone techniką offsetową.

W druczku zawarto wiersz Haliny Rygier, a został on wydany w Toruniu w 1946 r. przez Pomorski Instytut Wydawniczy, a nakład był pokaźny.

A jednak zachowało się niewiele z niego – to dziś rzadki egzemplarz, ten z aktualnej kolekcji to nie ten pierwszy, który ją rozpoczął.

Dla red. Frankowskiego, prawdziwą pasją, taką na całe życie, stał się inny kolekcjoner, jego życie i dzieło – Walenty Fiałek z Chełmna.

O tym bohaterze mógłby opowiadać godzinami – zebrani słuchacze nie protestowali, wręcz prosili o dalsze szczegóły.

Jego pokaźną kolekcję posiada Książnica Kopernikańska w Toruniu.

A toruński bibliofil spotkał się z rodziną Fiałka w Chełmnie, podobnie jak Danuta Krełowska w Toruniu – która pamięta wizytę krewnego z Niemiec w Książnicy.

A może uda się zacnego komilitona skłonić, by w jej murach o swym idolu opowiedział?

Frankowski – bibliofil z dumą prezentował swoje rarytasy m.in. druki ulotne jak reklamy, czy plany miast, zebrane pocztówki związane z Toruniem czy Ciechocinkiem.

Na szczególną uwagę zasługiwał Album Janiny i Eugeniusza Przybyłów, a nim wpisy wielu znakomitości których gościli.

Znalazły się tam wpisy m.in. Marii Dąbrowskiej, Jarosława Iwaszkiewicz czy Zofii Kossak-Szczuckiej.

W trakcie spotkania miała miejsce uroczystość wręczenia dyplomu Członka Honorowego Towarzystwa najwyższego wyróżnienia toruńskich bibliofilów.

Wizerunek okładki „Awanturek u wiewiórki” zamieściła dr hab. Wanda A. Ciszewska w swoim artykule „Estetyka druków toruńskich w latach 1945-1950” („Sztuka Edycji” 2013 nr 2 (5), s. 81−92.)

Tekst dostępny jest w internecie na stronie:
https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/2062/SE.2013.022%2CCiszewska.pdf

Tymon Niesiołowski – 1882-1965 – malarz, grafik, profesor

Tymon Niesiołowski to najsłynniejszy toruński malarz XX stulecia.

Urodził się w 1882 roku we Lwowie.

W latach 1899-1905 studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Jego nauczycielami byli Teodor Axentowicz, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański.

Należał do czołowych awangardowych grup artystycznych : Grupa Pięciu, Formiści, Rytm.

W latach 1906-1926 mieszkał w Zakopanym.

Tam poznał bliżej Jana Kasprowicza, Stefana Żeromskiego i Stanisława Witkiewicza.

Jego przyjaciółmi byli Tadeusz Miciński, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Gustaw Daniłowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Władysław Śliwiński, Karol Szymanowski, Leon Chwistek.

Swoją artystyczną edukację uzupełnia podróżami do Włoch (1908) i Paryża (1910).

Inspirowała go twórczość Paula Gauguina, Paula Cézanne’a, Henri Matisse’a i Amadeo Modiglianiego.

W 1926 roku przeniósł się do Wilna, gdzie wykładał na Uniwersytecie Stefana Batorego.

Jeszcze przed wojną zdobywał nagrody na wystawach sztuki w Paryżu i w Stanach Zjednoczonych.

Po 1945 roku osiadł z innymi profesorami uniwersytetu w Toruniu.

Jego mieszkanie znajdowało się w kamienicy przy ul. Mickiewicza 7.

Siedzibą Wydziału Sztuk Pięknych UMK była willa przy ul. Moniuszki 10.

Pierwsza siedziba Wydziału Sztuk Pięknych UMK, ul. Moniuszki 10

Na Wydziale Sztuk Pięknych został kierownikiem Katedry Malarstwa Sztalugowego.

Niestety większość jego przedwojennych dzieł została zniszczona w czasie działań wojennych.

Na szczęście 20-letni okres pobytu w Toruniu okazał się niezwykle owocny.

Stworzył wówczas Tymon Niesiołowski mnóstwo obrazów, dojrzałych i podsumowujących jego styl.

Był bardzo pracowitym człowiekiem, jednocześnie towarzyskim i uśmiechniętym.

Jest wiele anegdot o tym, jak dzięki dowcipowi zwodził urzędników partyjnych, wymuszających na artystach podporządkowanie się wymogom socrealizmu w sztuce.

Obrazy sygnował imieniem Tymon.

Tworzył obrazy olejne, akwarele, pastele, rysunki.

Słynął ze swych znakomitych aktów i półaktów kobiecych oraz z martwej natury (wazon z kwiatami, owoce).

Tworzył cykle poświęcone cyrkowcom, klaunom, arlekinom, pierrotom oraz postaci Don Kichota.

Malował również pejzaże i sceny rodzajowe.

Jego twórczość posiada własny indywidualny ryt.

Jego obrazy charakteryzuje wyrazisty i giętki kontur.

Kontury kształtów wypełniane są jednolitym, intensywnym, czystym kolorem.

Kolor kładziony jest widocznymi pociągnięciami pędzla, co buduje fakturę powierzchni obrazów.

Sylwetki postaci są uproszczone i stylizowane.

Obrazy są wielobarwne i dekoracyjne.

Oddziałują wewnętrzną harmonią i poetyckością, wyrafinowaną prostotą i liryzmem.

Tymon Niesiołowski zmarł w 1965 roku w Toruniu.

Pochowano go w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Małgorzata Geron

Tymon Niesiołowski
(1882-1965)
Życie i twórczość

Warszawa 2004

Sygnatura SIRr IIIB/Niesiołowski

 

Tymon Niesiołowski (1882-1965)
Katalog wystawy monograficznej

Muzeum Okręgowe. Toruń – październik – grudzień 2005

Opracowanie katalogu: Małgorzata Geron

Toruń  2005

Sygnatura MAG 275662

 

Tymon Niesiołowski

Wspomnienia

Warszawa 1963

Sygnatura MAG 258772

 

Tymon Niesiołowski – wystawa obrazów
październik-listopad 1957

Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych

Kraków 1957

Sygnatura MAG 218595

 

Wystawa jubileuszowa Tymona Niesiołowskiego
w 50-lecie twórczości artysty
marzec-kwiecień 1955

Bydgoszcz – Pomorski Dom Sztuki

Bydgoszcz  1955

Sygnatura MAG 65384

 

Tymon Niesiołowski
wystawa Toruń, 1976

Muzeum Okręgowe w Toruniu

oprac. tekstu Danuta Łuniewska-Koper

Toruń 1976

Sygnatura SIRr XXXIIIc/7

 

Tymon Niesiołowski

oprac. Janusz Bogucki

Warszawa 1967

Sygnatura MAG 123318

 

Tymon Niesiołowski – „Okres toruński” : malarstwo

sale wystawowe BWA w Toruniu, Dwór Artusa (I ptr.) [19.3-15.4.1967]

aut. tekstu Tadeusz Zakrzewski

Toruń 1967

Sygnatura MAG 81909

 

Tymon Niesiołowski : 1882-1965
malarstwo, rysunek, grafika, rzeźba

artykuł Zbigniew Czerski

Muzeum Ziemi Bydgoskiej im. Leona Wyczółkowskiego

Bydgoszcz 1966

Sygnatura MAG 85937

 

Tymon Niesiołowski a sztuka jego czasów
materiały sesji naukowej : 24-25 II 1967

Bydgoski Rocznik Muzealny
Tom I : 1969

Muzeum im. Leona Wyczółkowskiego

Sygnatura MAG 146570

  • Zbigniew Czerski – Życie i dzieło Tymona Niesiołowskiego w zarysie
  • Jadwiga Puciata-Pawłowska – Krakowskie środowisko artystyczne w latach studiów Tymona Niesiołowskiego
  • Barbara Kwiatkowska-Wojciechowska – Tymon Niesiołowski a „Grupa Pięciu”
  • Joanna Pollakówna – Epizod formistyczny Tymona Niesiołowskiego
  • Karol Estreicher – Na marginesie wspomnienia o pewnej dyskusji zakopiańskiej
  • Janusz Bogucki – Działalność Tymona Niesiołowskiego na tle życia artystycznego Torunia w latach 1945-1960
  • Aleksander Wojciechowski – Tymon Niesiołowski na tle swej epoki