Tag Archives: humanizm

Jan Rybiński – poeta z Barcina – 1565-1621

 

Jan Rybiński był synem imigranta z Moraw, który z innymi braćmi czeskimi musiał opuścić swój kraj.

Urodził się w 1565 roku w Barcinie.

Ukończył Gimnazjum Akademickie w Gdańsku.

Studiował w Wittenberdze i Heidelbergu.

 

 

Jan Rybiński. Wiersze żałobliwe, Toruń 1583, Sygnatura 107815

Pierwszy raz Jan Rybiński zamieszkał w Toruniu w 1585 roku, jako profesor Gimnazjum Akademickiego.

Między 1589-1592 roku był profesorem w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku.

Był pierwszym na Pomorzu nauczycielem języka polskiego.

Promował twórczość Jana Kochanowskiego i Mikołaja Reja.

 

 

 

 

Johan Rybinij Pol. Hodoeporicorvm Liber I, Toruń 1592. Biblioteka Jagiellońska, BJ St. Dr. Cim. 5960. Źródło: Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa.

Ponownie przybył do Torunia w 1592 roku.

Objął wówczas lukratywne stanowisko sekretarza Rady Miejskiej.

Praca ta sprawiła, że utrzymywał ożywione kontakty z dworem królewskim i dworami magnackimi.

Większość czasu spędzał w Warszawie, uzyskując nawet tytuł sekretarza królewskiego.

W Toruniu napisał swe najważniejsze utwory poetyckie.

Jednak już w 1594 roku opuścił nasze miasto.

 

 

 

Jana Rybinskiego Gęśli Roznorymych Księga I, Torun 1593. Zakład Narodowy im. Ossolińskich XVI.Qu.2740. Źródło: Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa

Przejściowo zarządzał majątkami Bonin i Szabdy starosty radzyńskiego Jana Dąbrowskiego, położonymi w powiecie lubawskim i brodnickim.

Przebywał kolejno na dworach największych magnatów Rzeczypospolitej: Ostrorogów, Zamoyskich, Leszczyńskich, Sapiehów, Radziwiłłów.

Uzyskał tytuł królewskiego poety oraz nobilitację szlachecką.

Tworzył wiersze w języku polskim i łacińskim.

Stopniowo porzuca łacinę.

Był pierwszym poetą pomorskim tworzącym w języku polskim.

 

 

Wiele z jego utworów wydrukowano w Toruniu:

  • 1583 – Wiersze żałobliwe – drukarz Melchior Nering
  • 1592 – Hodoeporicum liber I – drukarz Andrzej Koteniusz (zbiór 14 elegii łacińskich)
  • 1593 – Gęśli różnorymych ksiega I – drukarz Andrzej Koteniusz
  • 1599 – Wiosna – drukarz Andrzej Koteniusz (sielanka)
  • 1600 – Witanie – drukarz Andrzej Koteniusz (utwór sceniczny)

Zmarł około 1621 roku.

Jan Rybiński cieszył się uznaniem współczesnych, niestety został zapomniany przez potomnych.

W Ksiąznicy Kopernikańskiej dostępne są następujące utwory Jana Rybińskiego:

 

1. STARODRUK

Concentvs Hortensis Mvsarvm Congratvlantivm solennitati Nuptiarum […] Domini M. Hvlderici Schoberi, Scholae ciuilis Turoniensis Conrectoris, Sponsi, Et […] Virginis Evae […] Dn. Doctoris Melchioris Pyrnesij […] Medici & Physici Turoniensis, relictae filiae, Sponsae / Conscriptus a Ioanne Cupio, Ph. & Med. Doctore, ex Insula Mariana. – Torvnii Borvssorvm : excudebat Andreas Cotenius, 1592.

2. MIKROFILM

De linguarum in genere tum Polonicae seorsim praestantia et utilitate Oratio … / Jan Rybiński – Dantisci : J. Rhode, 1589.

3. MIKROFILM

Gęśli różnorymnych księga 1 / Jan Rybiński – Toruń : A. Cotenius, 1593.

4. Jana Rybińskiego „Gęśli roznorymych Księga I” / [posłowie Alojzy Tujakowski]. – Toruń : Zakłady Graficzne, 1969.
5. Jana Rybińskiego „Gęśli różnorymych księga I” / Zbigniew Nowak i Anna Świderska. – Gdańsk : Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1958.
6. Księga elegii podróżnych / Jan Rybiński ; przekł. Elwira Buszewicz ; wstęp i oprac. Elwira Buszewicz, Wojciech Ryczek ; Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2015.
7. STARODRUK

Ku czci Jaśnie Wielmożnemu Panu, Panu Lwowi Sapieże, Canclerzowi wielkiemu W. Księ: Litewskiego, Mohilewskiemu, Parnawskiemu… Staroście, Nauk wysokich Mecaenasowi znamienitemu. – w Wilnie : drukował Jakub Markowicz, 1607.

8. STARODRUK

Mowa… Rybinskiego biskupa Kujawskiego y pomorskiego, na sessyi d. 16 lutego r. 1789 miana. – Warszawa : Druk. Nadworney, 1769.

9. Wiersze polskie / Jan Rybiński ; oprac. Zbigniew Nowak i Anna Świderska. – Gdańsk ; Poznań : Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Oddział, 1968.
10. STARODRUK

Wiersze żałobliwe, A przytym statecznie acz krotko opisuiące żywot, y sprawy zacne, rychłozmarłego […] Pana Jana Hrabie z Ostroroga […] : Przy końcu przydane iest [..] Małżonki iego, tuż w kilka godzin po nim […] zmarłey, godne zalecenie / [Jan Rybinski]. – W Toruniu : Drukował Melchior Neringk, 1583.

11. Wiosna / Jan Rybiński ; transkr., koment. i słowniczek Maria Frankowska. – Toruń : Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela, 2006.

 

Zbigniew Nowak

Rybiński (Ribinius, Ryba) Jan

Polski Słownik Biograficzny
Tom 33, zeszyt 3, s. 329-331

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.33

 

Hasło: Rybiński Jan

Bibliografia Literatury Polskiej
Nowy Korbut
Tom 3, N-Ż, s. 190-192

Sygnatura SIRi Vb/4-t.3

 

Izabela Teresińska

Rybiński Jan

Dawni pisarze polscy
Tom 3, s. 395- 396

Sygnatura SIRi XVIa/LP-24c

 

Anna Krzewińska

Jan Rybiński

Wybitni lidzie dawnego Torunia
s. 57-62

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Zbigniew Nowak

Jan Rybiński. Zapomniany poeta pomorski doby Odrodzenia.

Pamiętnik Literacki
Rocznik 52, 1961, zeszyt 4, s. 321-371

Sygnatura MAG 03929-52/2

 

Alojzy Tujakowski

Jan Rybiński – poeta dawnego Torunia

W: Jana Rybińskiego Gęśli roznorymych Księga I
Toruń 1969

Sygnatura SIRr XXXIIb/7

 

Zbigniew Nowak, Anna Swiderska

Jana Rybińskiego „Gęśli różnorymnych księga I”

Gdańsk 1958

Sygnatura SIRr XXXIIa/5

 

Maria Frankowska

„Wiosna kwieciorodna” czyli o sielance Jana Rybińskiego

W: Jan Rybiński, Wiosna, Toruń 2006
s. 19-28

Sygnatura SIRr XXXc/16

 

Zbigniew Nowak, Anna Świderska

Wstęp

W: Jan Rybiński, Wiersze Polskie, Gdańsk 1968
s. VII-XCVIII

Sygnatura MAG 89847

Ulryk Schober 1559-1598

Ulryk Schober (Huldericus Schober) mieszkał w Toruniu w latach 1584-1598 – między 25 i 39 rokiem życia.

Tu również zmarł w trakcie zarazy w 1598 roku

Urodził się Lubinie na Śląsku w 1559 roku.

Studiował siedem lat w Lipsku łacinę, grekę i filozofię.

Był gorliwym protestantem.

 

Ulryk Schober był profesorem greki i łaciny w gimnazjum toruńskim.

Był również korektorem tej szkoły.

Współpracował blisko z burmistrzem Henrykiem Strobandem i rektorem Kasprem Friese.

Wspólnie dążyli do podniesienia szkoły do rangi Gimnazjum Akademickiego, czego dokonali w 1594 roku.

Prestiż szkoły toruńskiej podniosło też wydanie w latach 1586-1588 trzech tomów „Institutio Literata”, których Ulryk Schober był redaktorem.

Było to czasopismo pedagogiczne, w którym publikowano traktaty dotyczące odnowy szkolnictwa, w tym pisma Jana Sturma  – wielkiego niemieckiego reformatora oświaty ze Strasburga.

Wydawnictwo stanowiło niejako pierwszą encyklopedię pedagogiczną.

Institvtionis Literatae Siue De Discendi Atqve Docendi ratione Tomvs Primvs, Toruń 1586, Sygnatura 102801.01

Ulryk Schober zorganizował również Bibliotekę Gimnazjalną.

Świadectwem jego pracy jest „Descriptio Bibliothecae scholae Torunensis” (opis biblioteki szkoły toruńskiej).

To największy toruński renesansowy humanista.

Ulryk Schober tworzył bardzo dużo okolicznościowych wierszy – mów, zwłaszcza z okazji pogrzebów.

W 1582 roku Ulryk Schober wydał zbiór swojej poezji „Poematum libri tres” w drukarni Andreasa Coteniusa w Toruniu.

Poematvm M. Hvldrici Schoberi Libri III. : hoc est, Charisteriorvm, cum Propempticis Autori scriptis, Sacrorvm, Genethliacorvm, Quibus Praemissa Svnt Elogia Torvniae Borvssorum, & Senatus eiusdem Vrbis. Torunij : Excudebat Andreas Cotenius, 1592. Sygnatura 110473

Tworzył wyłącznie w języku łacińskim.

Jego ulubionymi formami poetyckimi były:

– charisteria (podziękowania)
– propemptica (wiersze – posłania na drogę)
– sacra (wiersze religijne)
– genethliaca (wiersze urodzinowe)
– elogia (pochwały)

Inne poezje Ulryka Schobera to:

  • Olbiopolis seu civitas beata – Lipsk 1592 (poemat)
  • Miscellanea poetica – Lipsk 1593 (zbiór wierszy)
  • Paralipomena – Toruń 1595 (zbiór wierszy)

Ulryk Schrober jest też autorem dzieł prozatorskich, choćby traktatu religijnego „De causis ac remedis dissensionum et turbarum in religione scripta duo”.

Bronisław Nadolski

Karty z dziejów Odrodzenia w Toruniu
Działalność literacka Ulryka Schobera

Rocznik Toruński, Tom 2, 1967, s. 175-192

Sygnatura SIR II/18t.2

 

Agata Dobak

Psalmy Ulryka Schobera ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu

Folia Toruniensia
Tom 7, 2007 rok, s. 19-32

Sygnatura SIRr II/34z.7

 

Ulryk Schober
Pochwała Miasta Torunia

Przełozył Bronisław Nadolski

Przeglad Artystyczno-Literacki
Nr 1/2, styczeń-luty 1996, s. 2 okładki

Sygnatura MAG 05834-1996

 

Bronisław Nadolski

Ulryk Schober, poeta – konrektor

W: Ze studiów nad życiem literackim i kultura umysłową na Pomorzu w XVI i XVII wieku

Wrocław 1969

Sygnatura SIRr XXIXa/43

 

Stanisław Salmonowicz

Schober Ulryk

Słownik Biograficzny Pomorza Nadwislańskiego
Tom 4, s. 167-169

Sygnatura SIRr IIIA/2t.4

 

Zenon Hubert Nowak

Schober Ulryk

Polski Słownik Biograficzny
Tom 35, zeszyt 4, s. 586-588

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.35

 

Stanisław Tync

Ślązak Ulryk Schober konrektor i działacz kulturalny toruński
(1559-1598)

Kraków 1960

Sygnatura SIRr IIIB/Schober Ulryk