Tag Archives: Książnica Miejska

Next Page

Regulamin Książnicy Miejskiej im. Kopernika w Toruniu

 

Regulamin Książnicy Miejskiej im. Kopernika w Toruniu 

opracował Zygmunt Mocarski

Wydawca: Kuratorjum Książnicy Miejskiej im. Kopernika

Toruń 1925

Sygnatura SIRr XXXVa/1

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70998

 

Regulamin Książnicy Miejskiej im. Kopernika w Toruniu z 1925 roku

1 ZBIORY KSIĄŻNICY miejskiej im. Kopernika są przeznaczone do badań naukowych.

2 Książnica miejska im. Kopernika jest otwarta dla czytelników codziennie z wyjątkiem niedziel i świąt od godz. 9.30 rano do 12 w południe i od godz. 4 do 7.30 wieczorem.

3 Pragnący korzystać ze zbiorów Książnicy miejskiej im. Kopernika winni uzyskać od bibljotekarza, znajdującego się w czytelni kartę za stosowną opłatą, ważną na przeciąg jednego roku kalendarzowego. Imienną kartę bibljoteczną otrzymuje każdy, zgłaszający się do Książnicy za okazaniem dowodu osobistego. Czytelnik podpisuje zobowiązanie do szanowania zbiorów Książnicy, przestrzegania regulaminu oraz wymienia swój adres. Wszelkie zmiany adresu niezwłocznie zgłaszać należy.

4 Katalogi, książki działu podręcznego i czasopisma bieżące znajdujące się w czytelni są dostępne czytelnikom po uprzedniem zapisaniu się w księdze obecności i z zastosowaniem się do wskazówek Dyrekcji Książnicy miejskiej im Kopernika.

5 Dla zamówienia jakiegokolwiek dzieła należy po okazaniu karty bibljotecznej wypełnić rewers według wskazówek bibljotekarza.

6 Książki zamówione czytelnik w zasadzie otrzymuje najdalej w ciągu pół godziny od chwili zgłoszenia rewersu. Wobec szczupłej ilości pracowników bibljotecznych Dyrekcji Książnicy przysługuje prawo odłożenia zamówienia na dzień następny. Na żądanie czytelnika Książnica miejska im. Kopernika rezerwuje w czytelni będące w użyciu dzieła w przeciągu dni trzech.

7 Czytelnicy winni korzystać ze zbiorów Książnicy na miejscu. Wyjątki przewiduje $ 12.

8 Dyrekcja Książnicy miejskiej im. Kopernika na zgłoszone na piśmie przez czytelnika żądanie przeprowadza korespondencję z innemi bibijotekami krajowemi w sprawie wypożyczenia do Książnicy miejskiej im. Kopernika druków i rękopisów przez Książnicę miejską im. Kopernika nieposiadanych. W zgłoszonem żądaniu winna być wyrażona zgoda czytelnika na poniesienie kosztów przesyłki wypożyczonego druku, względnie rękopisu, do Książnicy miejskiej im. Kopernika i z powrotem. Książnica miejska im. Kopernika nie bierze odpowiedzialności za odmowę danej bibljoteki wypożyczenia druku, względnie rękopisu.

9 Książnica miejska im. Kopernika gwarantuje, że z wypożyczonych z innych bibljotek druków, względnie rękopisów, czytelnicy będą korzystali jedynie w gmachu Książnicy miejskiej im. Kopernika i pod dozorem bibljotekarzy i że dla ochrony wypożyczonych druków, względnie rękopisów, będą przedsięwzięte wszelkie środki zabezpieczające nieuszkodzenie objektów. Koszta połączone z wysyłką, na żądanie, zwraca Czytelnik za pośrednictwem Książnicy miejskiej im. Kopernika po otrzymaniu wypożyczonego dzieła. Dyrekcja bibljoteki wypożyczającej druk, względnie rękopis może zastrzec termin, w którym wypożyczone dzieło ma być zwrócone.

10 Książnica miejska im. Kopernika na zgłoszone przez bibljotekę krajową, instytucję naukową, państwową, samorządową i komunalną żądanie wypożycza druki i rękopisy będące w jej posiadaniu na warunkach analogicznych wymienionym w $ 9. Do żądania należy załączyć podpisany i zaopatrzony stemplem rewers, dotyczący wypożyczonego dzieła. Koszta przesyłki ponosi bibljoteka, względnie instytucja wypożyczająca. Dyrekcja Książnicy miejskiej im. Kopernika zastrzega sobie prawo odmowy w wysłaniu druku, względnie rękopisu, szczególnie o ile wartość naukowa i rzadkość objektu wymaga specjalnej opieki.

11 Wstęp do magazynów dla osób nienależących do personelu bibijotecznego jest wzbroniony. Zwiedzanie magazynów może się odbywać po porozumieniu się z Dyrektorem Książnicy miejskiej im. Kopernika.

12 Prawo wypożyczania druków ze zbiorów Książnicy miejskiej im. Kopernika przysługuje: Prezydentowi i Viceprezydentowi m. Torunia, członkom Kuratorjum Książnicy miejskiej im. Kopernika, Kierownikowi Wydziału Bibljotek Państwowych Ministerstwa W. R. i Oświecenia Publicznego, Kuratorowi Okręgu Szkolnego Pomorskiego, Dyrektorowi męskiego Gimnazjum Państwowego w Toruniu, Prezesom Tow. Naukowego w Toruniu i Tow. Coppernicus-Verein f. W. u K., Dyrektorowi Książnicy miejskiej im. Kopernika i z jego upoważnienia innym urzędnikom Książnicy miejskiej im. Kopernika.

O ile zachodzi potrzeba wypożyczenia druków osobom pracującym naukowo, winny one złożyć podanie do Kuratorjum za pośrednictwem Dyrekcji Książnicy miejskiej im. Kopernika. Decyzję w sprawie powyższej wydaje Kuratorium w porozumieniu z Dyrektorem Książnicy miejskiej im. Kopernika. Rewersy wypożyczonego druku winny być opatrzone podpisem Dyrektora Książnicy miejskiej im. Kopernika, a w razie jego nieobecności podpisem urzędnika specjalnie przez Dyrektora upoważnionego. Dzieła wypożyczone czytelnicy są obowiązani zwracać niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia.

Rękopisy, druki przed 100 laty wydane, a z późniejszych zdaniem Dyrekcji Książnicy miejskiej im. Kopernika kosztowne, rzadkie i wyczerpane, książki prawem zakazane oraz dzieła z działu podręcznego w czytelni nie mogą być wypożyczane.

Przepisy te nie dotyczą $ 10.

13 Wypożyczanie przez czytelników karty bibljotecznej i książek innym osobom jest wzbronione. W razie niestosowania się do przepisów regulaminu Dyrekcji Książnicy miejskiej im. Kopernika przysługuje prawo odebrania karty bibliotecznej.

14 Zażalenia na działalność bibljotekarzy Książnicy miejskiej im. Kopernika czytelnicy mogą wnosić na piśmie za pośrednictwem bibljotekarza w czytelni do Dyrekcji Książnicy miejskiej im. Kopernika. Zażalenia na decyzje Dyrekcji Książnicy miejskiej im. Kopernika czytelnicy mogą wnosić za pośrednictwem Dyrekcji do Kuratorjum Książnicy miejskiej im. Kopernika.

Zygmunt Mocarski – O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu

 

Zygmunt Mocarski

O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu

Odbitka z : Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu. R. 32 (1925)

Toruń 1927

Sygnatura SIRr XXXVa/3

Zygmunt Mocarski był pierwszym dyrektorem Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Uczynił on z Książnicy największą i najważniejszą bibliotekę na Pomorzu.

Mocarski uczestniczył w życie naukowe i kulturalne Torunia.

W 1926 roku założył Towarzystwo Bibliofilów im. Lelewela, którego był prezesem do 1939 r.

Przez cały okres międzywojenny pełnił również funkcję sekretarza Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Zygmunt Mocarski sam prowadził badania naukowe nad dziejami kultury, książki czy oświaty.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Publikacja „O Książnicy Miejskiej imienia Kopernika w Toruniu” jest zapisem referatu, jaki Zygmunt Mocarski wygłosił 10 grudnia 1923 roku w na uroczystości poświęcenia i otwarcia Książnicy Miejskiej.

Omówił w nim dzieje bibliotek w Toruniu od 1594 roku, kiedy to burmistrz Henryk Stroband utworzył Bibliotekę Gimnazjum Akademickiego, do 1923 roku, kiedy to otwarto Książnicę Miejską.

Książnica powstała dzięki zaangażowaniu Ottona Steinborna, wiceprezesa Towarzystwa naukowego w Toruniu oraz Stefana Dembego, naczelnika Wydziału Bibliotek Publicznych ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Formalna data powstania Ksiąznicy jest 19 lutego 1923 roku.

Powstała z połączenia czterech księgozbiorów:

  •  Biblioteki Miejskiej w Toruniu
  • Gimnazjum Państwowego Męskiego w Toruniu
  • Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst

Książnica Miejska została otwarta w Siedzibie Towarzystwa Naukowego w Toruniu przy ul. Wysokiej.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Zygmunt Mocarski w dalszej części referatu omówił zbiory Książnicy Miejskiej, podkreślając zwłaszcza znaczenie księgozbioru Gimnazjum, który gromadzony był od XVI wieku.

Książnica posiada miedzy innymi dzieło Erazma Glicznera „Assertiones aliquot breues ac dilucidae pro Baptismo Infantium…” uważane za pierwszy druk odbity w Toruniu w 1569 roku w drukarni Worffschaufla.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

Książnica Miejska posiada bogate zbiory starodruków toruńskich i pomorskich.

Szczyci się też kolekcją copernicanów w tym pierwszym wydaniem „De revolitionibus orbium coelestium… ” Mikołaja Kopernika z Norymbergi z 1543 roku.

Szczególnie cennym elementem Biblioteki gimnazjalnej jest kolekcja kartografii w tym globusów niebieskich i ziemskich z XVI i XVII wieku.

Wśród rękopisów Książnicy na uwagę zasługuje pergaminowy manuskrypt Naldi Naldii Florentini „Epistola de laudibus Auguste Bibliothecae ad Matthiam Corvinium Regem Serenissimum” z XV wieku.

Foto: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/70996

 

Od 1594 roku kiedy to burmistrz Henryk Stroband przekazał księgozbiór rady miejskiej bibliotece gimnazjalnej w Ratuszu zaczęto na nowo tworzyć Bibliotekę Radziecką.

Niestety zniszczona została w 1703 roku w wyniku pożaru Ratusza spowodowanego szwedzkim ostrzałem.

Biblioteka Rady Miasta silnie rozrosła się w XVIII stuleciu dzięki włączeniu do niej wielu księgozbiorów prywatnych toruńskich patrycjuszy.

W 1914 roku Biblioteka Radziecka (Rady Miasta Torunia) została połączona z Biblioteką Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst, niemiecka biblioteką ludową, biblioteką nauczycielską i biblioteką szpitala miejskiego.

Powstała w ten sposób Biblioteka Miejska „Stadtbücherei”.

Jej siedzibę przeniesiono z Ratusza na ul. Kopernika 12.

Biblioteka Towarzystwa Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst powstała w 1855 roku, a Biblioteka Towarzystwa Naukowego w Toruniu w 1876 roku.

Obie miały charakter naukowy.

Zygfryd Gardzielewski – antykwa toruńska i Oficyna Drukarska

belkaniebieska2

histdruk2

Zygfryd Gardzielewski to najwybitniejszy polski drukarzy drugiej połowy XX wieku, to artysta oddany „czarnej sztuce” typografii, mistrz szaty graficznej książki.

Urodził się w Toruniu w 1914 roku.

Jego zdolności graficzne odkrył pierwszy dyrektor Książnicy Miejskiej w Toruniu Zygmunt Mocarski i wyjednał mu w 1930 roku posadę ucznia w pracowni litograficznej Pomorskiej Drukarni Rolniczej.

 

 

Pracownią kierował Aleksander Sysko, z którym współpracowali najlepsi toruńscy graficy zrzeszeni w Konfraterni Artystów.

Pierwsza książka w opracowaniu graficznym Zygfryda Gardzielewskiego ukazała się w Toruniu w 1945 roku – „Książnica Miejska im. Kopernika wobec lawiny : sprawozdanie o stanie księgozbioru po okupacji niemieckiej w lutym 1945” autorstwa Janiny Przybyłowej.

Jego wysokie umiejętności sprawiły, że w 1949 roku objął funkcję kierownika produkcji Zakładów Graficznych w Toruniu (znanych lepiej pod nazwą „Toruńskiej Drukarni Dziełowej”).

Toruńska Drukarnia Dziełowa mieściła się w kamienicy przy ul św. Katarzyny 4.

Dzięki kunsztowi Zygfryda Gardzielewskiego Toruńska Drukarnia Dziełowa szybko zyskała renomę w całym kraju.

Największe warszawskie wydawnictwa korzystały z toruńskiej drukarni przy publikowaniu swych prestiżowych książek i reprezentacyjnych serii wydawniczych.

Zygfryd Gardzielewski prowadził również na Wydziale Sztuk Pięknych UMK zajęcia z techniki litografii.

 

zyggar5Zygfryd Gardzielewski (przy technicznej pomocy Józefa Gruszki) zaprojektował oryginalny krój polskiego pisma, który nazwał antykwą toruńską.

Praca nad nową czcionką trwała w latach 1952-1958.

Ołowiane czcionki i matryce linotypowe zostały wykonane w Przedsiębiorstwie Państwowym  „Odlewni Czcionek Grafmasz” w Warszawie (przedwojenna gizernia Idzikowskiego) i z miejsca zdobyły duże uznanie i popularność wśród drukarzy.

 

 

 

Antykwa toruńska góruje swą estetyką nad bardzo popularnymi dziś fontami maszynowymi.

Czcionki tej używa się w drukach artystycznych, poetyckich, okolicznościowych, akcydensowych i bibliofilskich.

Już w 1995 roku antykwę toruńska do formatu fontu czcionki komputerowej zaadaptował Janusz Marian Nowacki z Grudziądza ( http://jmn.pl/antykwa-torunska )

 

zyggar6

Rok polski : obyczaj i wiara / Zofia Kossak. – Wyd. 2. – Warszawa : „Pax”, 1958.

Pierwszą książką wydrukowaną antykwą toruńską był „Rok polski : obyczaj i wiara” Zofii Kossak wydana już w 1958 roku.

 

 

 

 

 

Zygfryd Gardzielewski zaprojektował też wiele książek, zwracając uwagę na walory graficzne okładek, obwolut, stron tytułowych, układu tekstu, kompozycje liter, wielkość czcionki, format książki, dobór odpowiedniego gatunku papieru.

Zygfryd Gardzielewski projektował również plakaty, ekslibrisy, medale, katalogi wystaw, tablice pamiątkowe.

Stworzył również ilustracje do książek:
– Gustaw Morcinek „Ondraszek”
– „Opowieści ludu spiskiego”
– Jan Dobraczyński ” Klucz mądrości”.

 

zyggar3

Sygnet drukarski Oficyny Drukarskiej Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika w Toruniu zaprojektowany przez Zygfryda Gardzielewskiego

Wielkim marzeniem Zygfryda Gardzielewskiego było zamienić prace w wielkiej przemysłowej drukarni na niewielki tradycyjny warsztat, dążący do najwyższej jakości swoich druków.

W 1973 roku, za sprawą Alojzego Tujakowskiego dyrektora Książnicy Miejskiej w Toruniu, Zygfryd Gardzielewski znalazł w jej gmachu odpowiednie warunki do uruchomienia Oficyny Drukarskiej.

 

 

 

 

Oficyna Drukarska szczególnie owocną współpracę nawiązała z Towarzystwem Bibliofilów im. Joachima Lelewela.

Pierwszym drukiem Oficyny było opracowanie Alojzego Tujakowskiego „Tradycje drukarstwa polskiego na ziemiach Polski Północnej”.

Książka ta została wydana w Toruniu w 1975 roku właśnie przez Towarzystwa Bibliofilów  (publikacja nr 31 TBL) w nakładzie 200 egzemplarzy.

W sumie w Książnicy Miejskiej wydrukowano 83 druki bibliofilskie dla Towarzystwa Bibliofilów im. Lelewela w Toruniu.

Dużym osiągnięciem Oficyny Drukarskiej był druk w latach 1980-1984 bardzo popularnej serii wydawniczej „Biblioteczka Toruńska” dla Towarzystwa Miłośników Torunia i Toruńskiego Towarzystwa Kultury.

„Biblioteczka Toruńska” obejmowała dwanaście tytułów książek.

Ich nakłady sięgały nawet 3 tysięcy egzemplarzy.

Kontynuacją tej serii była „Biblioteczka Toruńskiego Towarzystwa Kultury”.

Zygfryd Gardzielewski kierował Oficyną Drukarską do 1991 roku.

Wraz z odejściem jej założyciela upadła też sama drukarnia.

Ostatni druk Oficyny Drukarskiej ukazał się w maju 1998 roku.

Zygfryd Gardzielewski utrzymywał bliskie kontakty z wieloma wybitnymi artystami grafikami i typografami.

Wśród jego przyjaciół znaleźli się między innymi prof. Konstanty Maria Sopoćko, Stanisław Gliwa oraz Roman Tomaszewski.

Jednak największym przyjacielem Zygfryda Gardzielewskiego, muzą, artystycznym powiernikiem i najbliższym współpracownikiem była jego żona Janina Gardzielewska, pochodząc z rodziny Czarneckich – znanych toruńskich fotografów.

Była ona wybitnym artystą fotografikiem, pasjonującym się architekturą Torunia, fotografia teatralną, portretami.

Miała w swym dorobku kilkadziesiąt wystaw w kraju i za granicą, liczne nagrody i wyróżnienia.

Ich mieszkanie przy ulicy Warszawskiej pełniło funkcje salonu kulturalnego i azylu sztuki, który odwiedzali artyści z całego kraju i z zagranicy.

Zygfryd Gardzielewski zmarł w 2001 roku.

Został pochowany na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego.

belkaniebieska2

150otwartaksieganiebieskaZefiryn Jędrzyński

Zygfryd Gardzielewski (1914-20010. W stulecie urodzin

Rocznik Toruński, rok 2014, tom 41, s. 235-253

Sygnatura SIRr II/18t.41

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Huppenthal

W rocznicę śmierci Zygfryda Gardzielewskiego

Rocznik Toruński, rok 2003, tom 30, s. 9-17

Sygnatura SIRr II/18t.30

 

150otwartaksieganiebieskaLidia Klimaszewska

Oficyna Drukarska Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu (Część I-II)

Folia Toruniensia, 2008, t. 8, s. 91-104
Folia Toruniensia, 2009-2010, t. 9-10, s. 75-84

Sygnatura SIRr II/34z.8
Sygnatura SIRr II/34z.9/10

 

150otwartaksieganiebieska„Fenomen pisma zamienia się w fenomen druku”

List Romana Tomaszewskiego do Zygfryda Gardzielewskiego z 25 sierpnia 1982 roku

Opracowanie: Monika Pest

Sztuka Edycji, 2013, nr 2, s. 137-146

 

150otwartaksieganiebieskaMonika Pest

Zygfryd Gardzielewski – toruński twórca kultury.
O perspektywach popularyzacji spuścizny artysty typografa.

Toruńskie Studia Bibliologiczne, 2015, nr 1, s. 191-199

Sygnatura SIRr II/44-2015z.1

 

150otwartaksieganiebieskaWybitny artysta sztuki książki i typografii
Materiały sesji poświęconej Zygfrydowi Gardzielewskiemu (1914-2001)

Toruń 2003

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

  • Zefiryn Jędrzyński – Homo Toruniensis
  • Zefiryn Jędrzynski – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w dziedzinie kształtu graficznego i estetyki druku książki w ocenach Tadeusza Zakrzewskiego
  • Wojciech Jakubowski – Zygfryd Gardzielewski – artysta książki
  • Andrzej Tomaszewski – Antykwa Toruńska, pismo drukarskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Janina Huppenthal – Inicjatywy bibliofilskie Zygfryda Gardzielewskiego
  • Marian Biskup – Zygfryd Gardzielewski – grafik wydawnictw Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  • Karola Ciesielska – Wydawnictwa Towarzystwa Miłośników Torunia w opracowaniu Zygfryda Gardzielewskiego
  • Roman Nowoszewski – O „Bibliografii prac Janiny i Zygfryda Gardzielewskiego”
  • Zefiryn Jędrzyński – Sztuka Zygfryda Gardzielewskiego w ocenie znawców książki i druku

 

150otwartaksieganiebieskaO sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Mariusz Mierzwiński
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Malbork 1995

 

150otwartaksieganiebieskaTwórczość fotograficzna i typograficzna Janiny i Zygfryda Gardzielewskich
Katalog wystawy

Komisarz wystawy: Izabela Maćkowska
Tekst: Tadeusz Zakrzewski

Toruń 2002

Sygnatura SIRr IIIB/Gardzielewski

 

150otwartaksieganiebieskaTadeusz Zakrzewski

Kształt i oblicze piękna w sztuce książki Zygfryda Gardzielewskiego

Toruń 1993

Sygnatura SIRr XXXVe/18

 

150otwartaksieganiebieskaMiędzy Toruniem a Londynem

Korespondencja Stanisława Gliwy z Janiną i Zygfrydem Gardzielewskimi

Toruń 2006

Sygnatura SIRr XXXIIc/7

 

150otwartaksieganiebieskaJanina Gardzielewska

Kronika bibliofilskiej przyjaźni

Toruń 1994

Sygnatura SIRr XXXc/12

 

150otwartaksieganiebieskaStanisław Frankowski
Żegnając Oficynę

Wstęp: Janina Huppenthal

Toruń 1998

Sygnatura SIRr XXXc/6

belkaniebieska2