Tag Archives: Mazury

Anna Koprowska-Głowacka – Legendy krzyżackie

 

Anna Koprowska-Głowacka

Legendy krzyżackie

Wydawnictwo Region

Gdynia 2014

Sygnatura SIRr XXXIIb/74

Anna Koprowska-Głowacka jest historykiem z wykształcenia i kolekcjonerem starych podań i legend z zamiłowania.

W Książnicy Kopernikańskiej dostępnych jest kilka jej książek poświęconych Pomorzu, Kujawom i Ziemi Chełmińskiej.

1. Czarownice z Pomorza i Kujaw / Anna Koprowska-Głowacka. – Gdynia : Wydawnictwo Region, cop. 2010.
2. Duchy, zjawy i ukryte skarby : niesamowite miejsca województwa kujawsko-pomorskiego / Anna Koprowska-Głowacka ; [rys. Łukasz Salamon]. – Gdynia : Wydawnictwo Region, cop. 2011.
3. Legendy i podania z ziemi chełmińskiej / Anna Koprowska-Głowacka. – Gdynia : Wydawnictwo Region, 2009.
4. Legendy krzyżackie / Anna Koprowska-Głowacka ; [rys. Agnieszka Korfanty]. – Gdynia : Wydawnictwo Region, 2014.

Antologia „Legendy krzyżackie” zawiera 90 legend.

Łączy je postać zakonnika rycerza w białym płaszczu z czarnym krzyżem.

Państwo Zakony Krzyżackiego istniało od 1226 do 1525 roku na terenie Kujaw, Pomorza, Warmii i Mazur.

Autorka zebrała stare średniowieczne legendy poświęcone krzyżakom.

To ważna lektura dla pomorskich i mazurskich regionalistów.

Mieszkańcy wielu miejscowości odkryją na kartach książki podania dotyczące ich rodzinnych miast.

Są wśród nich legendy z Bobrownik, Brodnicy, Chełmna, Chełmzy, Golubia-Dobrzynia, Grudziądza, Radzik Dużych, Radzynia Chełmińskiego, Rywałdu, Sartowic, Torunia, Wąbrzeźna, Białej Góry, Bytowa, Człuchowa, Dzierzgonia, Gdańska, Gniewu, Grabiny-Zameczka, Lęborka, Malborka, Mezowa, Mikoszewa, Nowego Stawu, Osłonki, Podzamcza, Pomocy, Prabut, Przezmarku, Skaryszew, Zamku Kiszewskiego, Barcian, Bratian, Bryńska, Elbląga, Ełku, Grunwaldu, Kurzętnik, Lipnik, Lubawy, Łąk Bratiańskich, Pasłęka, Piszu, Ryna, Weklic i Węgorzewa.

Legendy szczególnie polecamy dzieciom i młodzieży.

Książka ozdobiona jest rysunkami Agnieszki Korfanty.

Mazury w miniaturze

belka

31122014

 

Mazury w miniaturze

W czwartek, 11 grudnia 2014 roku, odbyła się w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu (dokładnie w sali nr 8) prezentacja nowej serii Oficyny Wydawniczej „Retman” z Dąbrówna pod tytułem „Miniatury Mazurskiej”. Jej organizatorami byli: Biblioteka Uniwersytecka oraz Koło Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich przy BU UMK.

 

31122014-01

Spotkanie trwało stosunkowo krótko, bo niecałą godzinę, ale było za to bogate we wrażenia. Otworzył je dyrektor Biblioteki, dr Krzysztof Nierzwicki, który powitał wszystkich słuchaczy zgromadzonych w sali. Następnie oddał głos profesorowi Januszowi Małłkowi i redaktorowi Waldemarowi Mierzwie. Obydwaj panowie zaczęli na przemian opowiadać o procesie pisania i wydawania książek, co było pretekstem do przedstawienia swojej miłości do Mazur.

31122014-02

Zgromadzeni w sali numer 8 słuchacze mogli usłyszeć wiele ciekawych historyjek, wzbogaconych materiałem ilustracyjnym. Wśród nich warto wymienić te o wielkiej prywatnej kolekcji diabłów na Mokotowie, oryginalnej teorii zachowania polskości na Mazurach autorstwa Gottfrieda Schulza, czy też hymnie dla Prus wzorowanym na „Mazurku Dąbrowskiego”.

31122014-03

Osobno należy potraktować wątek poświęcony osobie Karola Małłka, ojca profesora Janusza Małłka, mazurskiego działacza, pisarza i nauczyciela. Redaktor Mierzwa przedstawił wiele prac Karola Małłka, a profesor barwnie opowiedział o swoim ojcu. Wątkiem przewodnim narracji były oczywiście Mazury i mazurskość.

31122014-04

W dalszej części spotkania usłyszeliśmy o remoncie domu poety Michała Kajki w Ogródku i inscenizacji dożynek w Nakomiadach.
Prezentacja zakończona została refleksjami nad obecną sytuacją rynku wydawniczego i studentami XXI wieku. Prowadzący zaprosili zebranych na III Debatę im. prof. Karola Górskiego pod tytułem „Zasmakuj w Mazurach”, która miała odbyć się tego samego dnia o godzinie 16.00 w Sali Rady Wydziału Nauk Historycznych (C 0.39) Collegium Humanisticum UMK.

 

Po prezentacji, na holu Biblioteki Uniwersyteckiej, można było nabyć publikacje Oficyny Wydawniczej „Retman” oraz mazurskie specjały w słoikach.

31122014-06

belka

Ernst Wermke i jego bibliografia

 

Każdy badacz regionalnej historii Pomorza Gdańskiego, Warmii i Mazur odwiedzający naszą Pracownię Regionalną swoje poszukiwania zaczyna od przejrzenia bibliografii Ernsta Wermkego.

Jest to niezwykle cenny przewodnik po niemieckim piśmiennictwie historycznym.

 

 

Autor tego dzieła był prekursorem nowoczesnej pomorskiej i mazurskiej bibliografistyki i ustanowił standard dla innych XX-wiecznych niemieckich i polskich bibliografów, regionalistów i historyków.

Ernst Wermke urodził się w Królewcu (Königsberg) 13 lipca 1893 roku, a zmarł 22 listopada 1987 roku w Heidelbergu.
W Królewcu chodził do szkoły podstawowej, gimnazjum i uniwersytetu.
Tu ukończył w 1920 roku historię i filologie klasyczną.
Jako student wstąpił na ochotnika do wojska i powrócił z I wojny światowej w stopniu podporucznika.
Od 1923 roku rozpoczął pracę w Państwowej i Uniwersyteckiej Bibliotece w Królewcu.

Na polecenie, założonej w 1923 roku w Królewcu, a działającej do dziś w Marburgu, Komisji Historycznej do Badań Krajoznawczych Prus Wschodnich i Zachodnich (Historische Kommission für ost- und westpreussische Landesforschung) rozpoczął swe prace nad bibliografią regionalną.

Najpierw opracowywał roczniki „Altpreussische Bibliographie” w czasopiśmie „Altpreussische Forschungen”.

Była to kontynuacja bibliografii wydawanych za lata 1862-1906 w Królewcu przez Verein für die Geschichte von Ost- und Westpreussen, jako dodatek do czasopisma „Altpreussische Monatschrift”.

Posiadamy kilka roczników tej bibliografii (sygnatura SIRr I/6):

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1894

 

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1895

 

 

Altpreussische Bibliographie für die Jahre 1896 und 1897 – Walter Meyer

 

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1898 – Walter Meyer

 

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1899 – Walter Meyer

 

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1900 – Walter Meyer

 

 

Altpreussische Bibliographie für die Jahre 1901 und 1902 – Wilhelm Rindfleisch

 

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1903 – Wilhelm Rindfleisch

 

 

Altpreussische Bibliographie für das Jahr 1904 – Wilhelm Rindfleisch

 

 

Altpreussische Bibliographie für die Jahre 1905 und 1906 – Wilhelm Rindfleisch

 

 

Kolejną niemiecką bibliografią, poprzedzająca dzieło Wermkego, jaka znajduje się w naszych zbiorach jest wydany w Lipsku w 1897 przewodnik po czasopiśmiennictwie Prus Wschodnich i Zachodnich (sygnatura SIRr I/5):

Otto Rautenberg
Ost- und Westpreussen : ein Wegweiser durch die Zeitschriftenliteratur
Leipzig 1897

 

Ernst Warmke całe życie publikował bieżące roczniki bibliografii.
Najpierw w czasopiśmie „Altpreussische Forschungen” w Królewcu publikował „Altpreussische Bibliographie” za lata 1923-1929, a za lata 1930-1938 bieżące roczniki „Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreussen”.
Ta pierwsza miała charakter bibliografii ogólnej, druga była już bibliografia historyczną.

Po wojnie wydawał w Marburgu w czasopiśmie „Zeitschrift für Ostforschung” bieżącą bibliografie pod tytułem „Schrifttum zur Geschichte von Ost- und Westpreussen” za lata 1952 – 1974.

Jednak Ernst Wermke znany jest przede wszystkim ze swojej historycznej bibliografii retrospektywnej.

Pracę nad bibliografią historii Prusy Wschodnich i Zachodnich rozpoczął jesienią 1926 roku w Królewcu i kontynuował przez 50 lat, aż do zakończenia działalności piśmienniczej w Heidelbergu w lutym 1976 roku.

W między czasie Ernst Wermke został dyrektorem Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu (1933-1939).
Po wybuchu II wojny światowej został powołany do wojska.
Sprawował między innymi nadzór nad bibliotekami we Francji.
Jego pracę nad bibliografią przerwała na dłużej klęska Niemiec.
Ernst Wermke, już w stopniu pułkownika, po upadku Królewca dostał się do radzieckiej niewoli, z której powrócił dopiero w 1950 roku.
Od 1952 do przejścia na emeryturę w 1960 roku był dyrektorem biblioteki Wyższej Szkoły Technicznej w Monachium.

Jego opus vitae (dzieło życia): „Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen” liczy 4 tomy i doprowadzone zostało do 1974 roku.

Pierwszy tom ukazał się jeszcze w 1933 roku w Królewcu, a ostatni w 1978 roku w Marburgu.

Bibliografia obejmuje tereny jakie zajmowały niemieckich prowincje Prusy Wschodnie i Prusy Zachodnie w granicach sprzed 1918 roku.

Granice administracyjne prowincji Westpreussen i Ostpreussen w latach 1878 – 1918

Pierwszy tom od pradziejów do 1929 roku liczy 15.839 pozycji.

Drugi tom za lata 1930-1938 liczy 7.220 pozycji.

Trzeci tom za lata 1939-1970 liczy 23.089 pozycji.

Czwarty tom za lata 1971-1974 liczy 3.836 pozycji.

W sumie bibliografia uwzględnia 49.984 tytuły książek i artykułów.

Bardzo przydatny okazał się przejrzysty układ bibliografii.

  • I. Allgemeines – Dział Ogólny
  • II. Historische Landeskunde – Geografia historyczna
  • III. Volkskunde – Ludoznawstwo
  • IV. Allgemeine und politische Geschichte in zeitlicher Reihenfolge – Ogólna i polityczna historia w układzie chronologicznym
  • V. Rechts- Verfassungs- und Verwaltunggechichte,Gesundheitwesen – Historia prawa, ustroju i administracji, opieka zdrowotna
  • VI. Geschichte des Heerwesens – Historia wojskowości
  • VII. Wirtschaftgeschichte – Historia gospodarcza
  • VIII. Geschichte der geistigen Kultur – Historia kultury
  • IX. Kirchengeschichte – Historia kościoła
  • X. Geschichte der Landsteile und Ortschaften – Historia regionów i miejscowości
  • XI. Bevölkerungsgeschichte – Historia mieszkańców

 

TOM I – Sygnatura SIRr I/3a

Ernst Wermke

Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreussen

bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und wetpreussische Landesforschung

Königsberg : Gräfe u. Unzer, 1933.

 

Ukazał się on w Królewcu w latach 1931-1933 w formie 6 poszytów.

 

TOM II – Sygnatura SIRr I/I-1930-1938

Ernst Wermke

Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreussen für die Jahre 1930-1938

bearb. im Auftrag der Historischen Kommission für ost- und westpreussische Landesforschung

Aalen : Scientia Verlag, 1964.

 

Tom II za lata 1930-1938 z powodu wybuchu wojny ukazał się dopiero w 1964 roku.

Do tego czasu istniały tylko osobne roczniki bibliografii bieżącej w czasopiśmie „Altpreussische Forschungen”.

 

Sygnatura SIRrI/3b

Ernst Wermke

Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreussen für die Jahre 1939-1942 nebst Nachträgen zu den früheren Jahren

bearb. im Auftrage der Historischen Kommission für ost- und westpreussische Landesforschung

Königsberg : Gräfe und Unzer, 1944

 

Ernst Warmke w czasie II wojny światowej wydał w Królewcu bibliografię retrospektywną za lata 1939-1942.

Jednak w wyniku bombardowań miasta prawie cały jej nakład uległ zniszczeniu.

Zachowało się niewiele egzemplarzy w tym jeden w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.

 

TOM III

Sygnatura SIRr I/I-1939-1951
Sygnatura SIRr I/I-1952-1956
Sygnatura SIRr I/I-1957-1961
Sygnatura SIRr I/I-1962-1966
Sygnatura SIRr I/I-1967-1970

Sygnatura SIRr I/2

Tom III był wydawany przez Instytut Herdera w Marburgu nad rzeką Lahn w latach 1953 – 1972 w formie 5 zeszytów.

 

Sygnatura SIRr I/I-1939-1951
Ernst Wermke
Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen für die Jahre 1939-1951 nebst Nachträgen aus den früheren Jahren
bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und Wetspreussische Landesforschung
Marburg/Lahn : J. G. Herder-Institut, 1953

 

Sygnatura SIRr I/I-1952-1956
Ernst Wermke

Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen für die Jahre 1952-1956 und Nachträge
bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und Wetspreussische Landesforschung
Marburg/Lahn : J. G. Herder-Institut, 1958

 

Sygnatura SIRr I/I-1957-1961
Ernst Wermke
Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen für die Jahre 1957-1961 und Nachträge
bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und Wetspreussische Landesforschung
Marburg/Lahn : J. G. Herder-Institut, 1963

 

Sygnatura SIRr I/I-1962-1966
Ernst Wermke
Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen für die Jahre 1962-1966 und Nachträge
bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und Wetspreussische Landesforschung
Marburg/Lahn : J. G. Herder-Institut, 1969

 

Sygnatura SIRr I/I-1967-1970
Ernst Wermke
Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen für die Jahre 1967-1970 und Nachträge
Ernst Warmke bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und Wetspreussische Landesforschung
Marburg/Lahn : J. G. Herder-Institut, 1972

 

W 1974 roku ukazał się w Bonn scalony tom III.

Tom III – sygnatura SIRr I/2
Ernst Wermke
Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreussen für die Jahre 1939-1970
bearb. im Anftrag der Historischen Kommission für Ost- und Wetspreussische Landesforschung
Bonn-Godesberg : Wissenschaftliches Archiv, 1974

 

 

TOM IV – Sygnatura SIRr I/4

Ernst Wermke

Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreussen für die Jahre 1971-1974

bearb. im Auftr. der Historischen Kommiss. für ost- und westpreussische Landesforschung

Marburg/Lahn : J. G. Herder-Institut, 1978

 

Po zakończeniu działalności bibliograficznej przez Ernsta Wermkego praca jego jest nadal kontynuowana przez „Johann Gottfried Herder – Institut für historische Ostmitteleuropaforschung” w Marburgu nad rzeką Lahn.

W czasopiśmie „Zeitschrift für Ostforschung” Bernhard Jähnig kontynuował wydawanie bieżącej bibliografii za lata 1975 – 1978 pod nazwą „Auswahlbibliographie zur Geschichte von Ost- und Westpreußen”.

Instytut Herdera wydawał też we współpracy z polskimi bibliografami „Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens – Bibliografia historii Pomorza Gdańskiego i Prus Wschodnich”.

Bibliografię współtworzyli Henryk Baranowski oraz Urszula Zaborska z Pracowni Pomorzoznawczej Biblioteki Głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

W Książnicy Kopernikańskiej posiadamy komplet tej bibliografii – Sygnatura SIRr I/35

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 1981-1986
– Henryk Baranowski, Werner Tannhof, Kolja Aleksander Lotz

 

Bibliographie der Geschichte von Ost- und Westpreußen 1994
– Heinrich Mrowka, Urszula Zaborska

 

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 1995
– Eligiusz Janus, Urszula Zaborska

 

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 1996
– Eligiusz Janus, Urszula Zaborska

 

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 1997
– Csaba Janos Kenez, Urszula Zaborska

 

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 1998
– Csaba Janos Kenez, Urszula Zaborska, Gabriele Kempf

 

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 1999
– Csaba Janos Kenez, Urszula Zaborska, Gabriele Kempf

 

Bibliographie zur Geschichte Ost- und Westpreußens 2000
– Gabriele Kempf, Urszula Zaborska, Peter Garbers

 

W 1998 roku Instytut Herdera udostępnił w Internecie bieżącą bibliografię historii Europy Środkowo- Wschodniej pod adresem: http://www.litdok.de/cgi-bin/litdok

 

Baza danych obejmuje wiele krajów i regionów: Polskę, Czechy, Słowację, Śląsk, Bałtyk, Litwę, Estonię, Łotwę, Wielkopolskę, Węgry, Czechosłowację, Pomorze, Prusy Wschodnie i Zachodnie.

 

Wszystkim zainteresowanych postacią Ernsta Wermkego polecamy następujące publikacje na jego temat:

Bernhard Jähnig
– Wermke Ernst –

Altpreussische Biographie
Band IV, 3. Lieferung
Marburg 1995
s. 1529-1530

 

Władysław Chojnacki
-Ernsta Wermkego opus vitae –

Komunikaty Mazursko-Warmińskie
rok 1977, nr 3-4
s. 481-195