Tag Archives: Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Next Page

ks. Stanisław Kujot (1845-1914) – pleban w Grzybnie – najwybitniejszy z działaczy Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Stanisław Kujot urodził się 13 listopada 1845 roku w Kiełpinie pod Tucholą.

Jego ojciec był nauczycielem.

Ukończył gimnazjum w Chełmnie.

Studiował na uniwersytetach w Münster i Berlinie oraz w seminarium duchownym w Pelplinie teologię, filologię, historię i filozofię.

Święcenia kapłańskie otrzymał w 1870 roku.

 

 

Ks. dr Stanisław Kujot ; Fotograwura Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ; Nadbitka: ks. P. Czaplewski, Ks. Stanisław Kujot, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1914/1915, T III, Nr 4 i 5 ; Sygnatura 206905

 

W latach 1872-1893 był nauczycielem historii w gimnazjum biskupim w Pelplinie, zwanym Collegium Marianum.

Wykształcił 700 uczniów.

W okresie pelplińskim parał się między innymi twórczością literacką.

 

 

 

 

 

 

 

Był autorem kilku powieści:

  • Głowa św. Barbary. Powieść z przeszłości Pomorza
  • Pierwsze nawrócenie Prusaków. Powieść z XIII wieku
  • Ojciec Grzegórz czyli obrona Pucka 1655/56
  • Kręte drogi czyli historya młodzieńca zbłąkanego
  • Kto winien? Obrazek z naszych czasów
  • Ze zdrowego pnia. Powieść z naszej biedy

 

W 1893 roku ks. Stanisław Kujot został proboszczem parafii w Grzybnie (pow. chełmiński, gm. Unisław).

Był już wówczas bardzo schorowany.

40 lat walczył z gruźlicą płuc.

W Grzybnie spędził resztę swojego życia.

Ze względu na stan zdrowia praktycznie nie opuszczał budynku plebani w Grzybnie.

Nie mógł nawet mówić –  porozumiewał się z odwiedzającymi go gośćmi pisząc.

Pisywał za to kilka listów dziennie.

Przez całe życie napisał kilkanaście tysięcy listów.

 

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 20

 

Był to za to najowocniejszy naukowo okres jego życia.

W 1897 roku został też prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Reaktywował on działalność Towarzystwa, która zamarła zupełnie po 1884 roku.

Nieformalną siedzibą Towarzystwa stało się wówczas Grzybno.

Dzięki niemu wznowiono wydawanie „Roczników TNT” oraz zaczęto wydawać „Fontes TNT” i „Zapiski TNT”.

 

 

 

Znacznie wzrosła liczba członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego trzon stanowili duchowni z terenu całego Pomorza.

Było ich 300 księży na ogólna liczbę 500 członków TNT.

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 9

 

Ks. Stanisław Kujot jednocześnie prowadził badania naukowe nad dziejami Prus Królewskich, stając się najwybitniejszym na ziemiach polskich specjalistą w tym zakresie.

Jego dorobek naukowy obejmuje kilka tysięcy stron monografii, rozpraw, artykułów, recenzji i wydawnictw źródłowych.

 

 

 

 

 

 

 

Jego najwybitniejsze dzieła to:

— Dzieje Prus Królewskich
— Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej? Studium historyczne
— Rok 1410. Wojna
— Margrabiowie brandenburscy w dziejach Pomorza za ks. Mestwina II
— O majątkach biskupich na Pomorzu
— Sprawa toruńska z r. 1724

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 17

 

W 1900 roku Uniwersytet Jagielloński nadał mu doktorat honoris causa.

Ks. Stanisław Kujot zmarł 5 grudnia 1914 r. w Grzybnie i na tamtejszym cmentarzu został pochowany.

Prywatny księgozbiór ks. Stanisława Kujota liczący około 900 woluminów znajduje się dziś w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu (sygnatury XK 1 – XK 812).

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot 1845-1914

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom I – s. 85-179

Sygnatura SIRr XXXb/3t.1

 

Bożena Osmólska-Piskorska

Hasło: Kujot Stanisław Leopold

Polski Słownik Biograficzny
Tom XVI – zeszyt 68 – s. 114-115

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.16

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. ks Stanisław Kujot

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Tom III – nr 4 i 5 – s. 49-72

Sygnatura SIRr II/3-1914-1922

 

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot (1845-1914)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 237-242

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Kazimierz Jasiński

Testamenty księdza Stanisława Kujota z lat 1902-1914

Zapiski Historyczne
Tom 61 – rok 1996 – zeszyt 1 – s. 95-107

Sygnatura SIRr II/3-1996a

 

Kazimierz Jasiński

Rola ks. Stanisława Kujota w upowszechnianiu wiedzy o polskości Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej

W: Prace wybrane z nauk pomocniczych historii
s. 380-416

Sygnatura MAG 250211

Ksiądz Alfons Mańkowski (1870-1941) – prezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Ks. Alfons Mańkowski urodził się 10 września 1870 roku w Wielkim Kuntersztynie pod Grudziądzem.

Jego ojciec posiadał własne 25-hektarowe gospodarstwo rolne, które wykupił w 1867 roku z rąk niemieckich.

Miał siedmioro rodzeństwa.

Jego brat Teofil również został księdzem i również został zamordowany przez Niemców w 1939 roku.

 

 

ks. Alfons Mańkowski, W: Roczniki Korporacji
Studentów Uniwersytetu Poznańskiego „Pomerania”,
t. 3 – 1928, fotografia Antoni Fiedler,
sygnatura KM 01524

Księżmi zostali też dwaj jego bratankowie Maksymilian i Józef (zamordowany przez Niemców w 1939 roku).

Ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie – wówczas największym ośrodku naukowym na Pomorzu.

W 1895 roku uzyskał święcenia kapłańskie.

Jako wikary bardzo często był przenoszony między różnymi parafiami, władze pruskie chciały w ten sposób utrudnić jego działalność narodową, kulturalną i społeczną.

Niemcy nie zgodzili się zatwierdzić go na żadne probostwo.

 

 

Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
1906-1911, T. 13-18,
Sygnatura SIRr II/1

Pełnił służbę duszpasterską w Gniewie, Człuchowie, Tucholi, Lembargu, Nowem, Mokrem (koło Grudziądza), Starej Kiszewie, Sarnowie, Fordonie, Przysiersku, Lubiszewie, Wabczu, Złotowie (k. Lubawy), Radzynie Chełmińskim.

Od 1923 roku do śmierci był proboszczem w Lembargu koło Brodnicy.

W 1927 roku papież Pius XI nadał mu godność honorową papieskiego prałata domowego.

 

 

 

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej.

Jego wielką pasją była historia i kultura Pomorza, Warmii, ziemi chełmińskiej i ziemi michałowskiej, oraz przeszłość diecezji chełmińskiej.

Zgromadził cenny księgozbiór poświęcony dziejom Pomorza, robił mnóstwo wypisów źródłowych podczas wizyt na plebaniach, poszukiwaniach na prywatnych strychach, w czasie wizyt w archiwach w Pelplinie i Gdańsku.

Niestety po aresztowaniu ks. Mańkowskiego przez gestapo we wrześniu 1940 roku cała jego prywatna biblioteka i archiwum zostały zniszczone.

 

 

 

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
Tom XI, zeszyt 5-12,
Sygnatura II/3-1938-1945

Owocem jego badań są setki publikacji – w sumie aż 328 pozycji.

Pisał o działaczach pomorskich z różnych epok, o nazewnictwie miejscowym, na temat zwyczajów i obyczajów pomorskich, o historii poszczególnych kościołów, klasztorów, parafii, na temat historii szkolnictwa na Pomorzu, o drukarstwie i piśmiennictwie pomorskim, na temat zagadnień społeczno-ekonomicznych i narodowych.

Napisał 40 biogramów do Polskiego Słownika Biograficznego.

Opracował wydawnictwa źródłowe takie, jak inwentarze dóbr biskupstwa chełmińskiego i kapituły katedralnej chełmińskiej czy konstytucje synodalne diecezji chełmińskiej.

 

 

Jego najważniejsze publikacje to:

  • Dzieje drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Prusiech Zachodnich
  • Z porozbiorowych dziejów drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Toruniu
  • Pod rządami pruskimi 1815-1915
  • Walka Pomorza o polskość pod zaborem pruskim 1772-1920
  • Odrodzenie narodowe na Pomorzu w XIX i XX w.
  • Zarys dziejów Torunia po 1815 r.
  • Kapituła katedralna chełmińska od r. 1466 do 1821
  • Prałaci i kanonicy katedralni chełmińscy od założenia kapituły do naszych czasów
  • Nazwy miejscowe pow. lubawskiego
  • Zwyczaje i wierzenia ludowe w Złotowie pod Lubawą
  • Czytelnictwo i bibliotekarstwo na Pomorzu 1849-80

Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

W 1923 roku został prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Funkcje tę sprawował przez cały okres międzywojenny.

Umarł z wycieńczenia ciężką pracą w niemieckim obozie koncentracyjnym w Stutthofie 12 lutego 1941 roku.

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski 1870-1941

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975

str. 217-280

Sygnatura XXXb/3t.1

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski
Historyk piśmiennictwa pomorskiego

Zeszyty Naukowe UMK -1962
Nauka o książce – Tom I – s. 153-171

Sygnatura MAG 126313.1

 

ks. Henryk Mross

Bibliografia prac drukowanych ks. prałata Alfonsa Mańkowskiego

Studia Pelplińskie 1974
s. 245-268

Sygnatura MAG TN 21802.02

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski – duszpasterz, działacz społeczno-narodowy, naukowiec

Studia Pelplińskie 1983
s. 51-58

Sygnatura MAG TN 21802.11

 

ks. Tadeusz Glemma

Ks. Alfons Mańkowski (1870-1941)

Kwartalnik Historyczny
1946 – Tom 53 – zesz. 3-4 – s. 538-541

Sygnatura MAG 03644-53/2

 

Krystyna Podlaszewska

hasło: Mańkowski Alfons (1870-1941)

Polski Słownik Biograficzny
Tom 19 – zesz. 4 – str. 510-513

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.19

 

ks. Henryk Moss

Słownik biograficzny kapłanów diecezji chełmińskiej wyświęconych w latach 1821-1920

Pelplin 1995

Sygnatura SIRr IIIA/28

 

Józef Borzyszkowski

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Ludzie Pomorza lat 1920-1939

s. 50-55

Sygnatura SIRr IIIA/4f

 

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia

s. 273-279

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Jerzy Szews

Słownik biograficzny Ziemi Lubawskiej 1244-2000

Tom 1
Lubawa 2000

Sygnatura SIRr IIIA/51t.1

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. Ks. Alfons Mańkowski

Zapiski TOwarzystwa Naukowego w Toruniu

Tom 11 – za rok 1939-1945 – nr 5-12
s. 108 – 111

Sygnatura SIRr II/3-1938-1945

Nauka, sztuka, edukacja – 140 lat działalności Towarzystwa Naukowego w Toruniu

 

Nauka, sztuka, edukacja
140 lat działalności Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Redakcja naukowa:
Aleksandra Mierzejewska,
Magdalena Niedzielska

Wydawca:
Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Toruń 2015

Sygnatura SIRr XXXb/8

Towarzystwo Naukowe w Toruniu powstało w 1875 roku.

Dziś znane jest szeroko ze swej działalności wydawniczej.

Ale w okresie zaboru pruskiego, jako jedyna polska instytucja naukowa  w mieście, zajmowało się również gromadzeniem bardzo cennych zbiorów rękopiśmiennych, archeologicznych, historycznych, numizmatycznych, malarskich, graficznych.

Towarzystwo od chwili swego powstania zmierzało do utworzenia własnej biblioteki oraz własnego muzeum.

Trzeba przecież pamiętać, ze siedziba Towarzystwa Naukowego w Toruniu przy ul. Wysokiej nosiła nazwę „Muzeum”.

Zbiory TNT są wyrazem pasji kolekcjonerskiej członków Towarzystwa, na przykład znakomitego archeologa Gotfryda Ossowskiego czy numizmatyka Walerego C. Amrogowicza.

W XIX wieku kolekcjonerstwo i tworzenie zbiorów muzealnych było jednym z podstawowych pól działalności wszystkich towarzystw naukowych.

Ukoronowaniem tej działalności stało się powołanie w 1931 roku Muzeum Miejskiego w Ratuszu Staromiejskim, które połączyło zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu i Coppernicus-Verein für Wissenschaft und Kunst.

Wcześniej w 1923 roku powstała Książnica Miejska, również na bazie księgozbiorów obu toruńskich towarzystw naukowych.

Publikacja rocznicowa jest wynikiem prac inwentaryzacyjnych prowadzonych w Muzeum Okręgowym w Toruniu, w czasie których przebadano zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu zgromadzone w muzeum.

Uwiecznieniem tych prac była wystawa „Nauka – Sztuka – Edukacja. 140 lat działalności Towarzystwa Naukowego w Toruniu” otwarta w Ratuszu Staromiejskim między 17 października 2015 r. a 6 marca 2016 r.     

Rocznicowa publikacja składa się z kilkunastu rozdziałów:

  1. Magdalena Niedzielska – Towarzystwa naukowe w XIX w. w Prusach Zachodnich i ich zbiory
  2. Mateusz Superczyński – Akta i zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu w zasobie Archiwum Państwowego w Toruniu
  3. Krystyna Wyszomirska – Zbiory rękopisów Towarzystwa Naukowego w Toruniu
  4. Aleksandra Mierzejewska – Zbiory historyczne
  5. Michał Kłosiński – Kopernikana
  6. Piotr Gużynski – Zbiory archeologiczne
  7. Adam Musiałowski – Zbiory numizmatyczne
  8. Katarzyna Paczuska – Kolekcja numizmatów blisko- i dalekowschodnich
  9. Anna Kroplewska-Gajewska – Kolekcja malarstwa i rzeźby
  10. Agata Rissmann – Kolekcja grafiki
  11. Michał Kurkowski – Kolekcja rzemiosła