Tag Archives: Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Next Page

Kompendia biograficzne Towarzystwa Naukowego w Toruniu

 

„Wybitni ludzie dawnego Torunia”

 

„Artyści w dawnym Toruniu”

 

„Toruńscy twórcy nauki i kultury (1945-1985)”

W latach 1982-1989 ukazały się trzy kompendia biograficzne wydane przez Towarzystwo Naukowe w Toruniu w serii „Prace popularnonaukowe”.

Prace nad biografiami podjęto w związku z przypadającą w 1983 roku 750-tą rocznicą nadania Toruniowi praw miejskich.

Książki te miały olbrzymie znaczenie w wypełnieniu luki w wiedzy historycznej mieszkańców Torunia o postaciach, które przyczyniły się do rozwoju miasta.

Wybitni ludzie dawnego Torunia

pod redakcją Mariana Biskupa
Towarzystwo Naukowe w Toruniu
Prace popularnonaukowe nr 39

Toruń 1982

Sygnatura SIRr IIIA/3a

Kompendium zawiera 54 szkice biograficzne, poświęcone osobom odznaczającym się na polu nauki i kultury, działaczom społeczno-politycznym i narodowym, literatom, publicystom, redaktorom prasy regionalnej, drukarzom, wydawcom, architektom, bibliofilom, ludziom teatru i muzykom.

Równie wybitne było grono autorów szkiców: Irena Janosz-Biskupowa, Karol Górski, Marian Biskup, Henryk Rietz, Stanisław Salmonowicz, Anna Krzewińska, Jerzy Serczyk, Kazimierz Maliszewski, Marian Pawlak, Jerzy Wojtowicz, Szczepan Wierzchosławski, Janina Huppenthal, Sławomir Kalembka, Tadeusz Zakrzewski, Barbara Serczykowa, Kazimierz Jasiński, Krystyna Podlaszewska, Leon Witkowski, Mieczysław Wojciechowski, Kazimierz Przybyszewski, Leonard Jarzębowski, Zenon H. Nowak, Lidia Kuchtówna, Karola Ciesielska, Józef Poklewski, Witold Pronobis.

Szkice biograficzne ułożono chronologicznie.

Poświęcono je nastepujacym osobom:

  • Tilman vom Wege (1400-1457) – burmistrz Starego Miasta Torunia, przywódca Związku Pruskiego
  • Łukasz Watzenrode (1447-1512) – biskup warmiński, protektor i opiekun Mikołaja Kopernika
  • Mikołaj Kopernik (1473-1543) – astronom, twórca nowego obrazu Wszechświata
  • Henryk Stroband (1548-1609) – burmistrz i promotor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu
  • Piotr Artomiusz (Krzesichleb) (1522-1609) – kaznodzieja luterański i pisarz
  • Ulryk Schober (1559-1598) – poeta i konrektor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu
  • Jan Rybiński (1565-1608) – poeta i nauczyciel języka polskiego
  • Jan Turnowski Młodszy (1567-1629) – pastor, pisarz i profesor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu
  • Konrad Graser (1585-1630) – rektor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu
  • Adam Freytag (1608-1650) – matematyk i inżynier wojskowy
  • Krzysztof Hartknoch (1644-1687) – profesor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, historyk Pomorza i Prus
  • Jakub Kazimierz Rubinkowski (1668-1749) – poczmistrz królewski, rajca i burgrabia toruński
  • Jakub Henryk Zerneke (1672-1741) – historyk Torunia
  • Jerzy Piotr Schultz (1680-1748) – uczony pedagog, redaktor czasopism
  • Efraim Oloff (1685-1735) – pastor, profesor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, erudyta i miłośnik języka polskiego
  • Michał Bogusław Ruttich (1686-1729) – pastor, lingwista, miłośnik języka polskiego
  • Jan Daniel Hoffmann (1701-1766) – lektor języka polskiego, historyk Polski i Prus
  • Jan Michał Hube (1737-1807) – fizyk, pedagog, dyrektor nauk w Szkole Rycerskiej w Warszawie
  • Krystian Bogumił Steiner (1746-1814) – prawnik, historyk, profesor Szkoły Rycerskiej w Warszawie
  • Samuel Thomas Soemmerring (1755-1830) – uczony, anatom, lekarz i fizyk
  • Karol Gothelf Praetorius (1763-1827) – prezydent i historyk Torunia
  • Samuel Bogumił Linde (1771-1847) – językoznawca, bibliograf i pedagog
  • Fryderyk Florian Skarbek (1792-1866) – ekonomista, historyk i literat
  • Teodor Donimirski (1809-1884) – działacz narodowy i społeczny
  • Ernest Lambeck (1814-1892) – księgarz, drukarz i wydawca
  • Ludwik Ślaski (1818-1898) – działacz narodowy i społeczny
  • Ignacy Łyskowski (1820-1898) – pisarz, działacz narodowy i społeczny
  • Julian Prejs – Sjerp Polaczek (1820-1904) – pisarz, wydawca, działacz narodowy i społeczny
  • Józef (1823-1887) i Sylwester (1855-1940) Buszczyńscy, drukarze i wydawcy, działacze narodowi i społeczni
  • Ignacy Danielewski (1829-1907) – literat, dziennikarz, wydawca, działacz narodowy i społeczny
  • Franciszek Rakowicz (1839-1878) – dziennikarz, działacz narodowy i społeczny
  • Zygmunt Działowski (1843-1878) – działacz narodowy, społeczny i kulturalny
  • Stanisław Kujot (1845-1914) – ksiądz, historyk, działacz narodowy i społeczny
  • Leon Szuman (1852-1920) – lekarz, działacz narodowy i społeczny
  • Artur Semrau (1862-1940) – historyk, archiwista i muzeolog
  • Jan Brejski (1863-1934) – działacz narodowy, redaktor i wydawca
  • Otton Steinborn (1868-1936) – lekarz działacz narodowy i społeczny
  • Alfons Mańkowski (1870-1941) – ksiądz, historyk, działacz narodowy i społeczny
  • Zygmunt Moczyński (1871-1940) – kompozytor, dyrygent i pedagog
  • Helena Steinbornowa (1875-1952) – działaczka narodowa i społeczna
  • Kazimierz Ulatowski (1884-1975) – architekt i działacz społeczny
  • Eugeniusz Przybył (1884-1965) – artysta i bibliofil; Janina Przybyłowa (1892-1975) – działaczka kulturalno-społeczna
  • Stanisław Tync (1889-1964) – historyk szkolnictwa i wychowania
  • Marian Sydow (1890-1948) – regionalista, bibliofil, działacz społeczny
  • Antoni Bolt (1891-1941) – prezydent Torunia
  • Władysław Bracki (1892-1970) – aktor, reżyser, dyrektor Teatru Ziemi Pomorskiej
  • Zygmunt Mocarski (1894-1941) – bibliotekarz i bibliofil, historyk kultury, organizator życia naukowego
  • Helena Piskorska (1895-1973) – archiwista i historyk
  • Tadeusz Pietrykowski (1895-1940) – prawnik, miłośnik historii, bibliofil, działacz społeczny
  • Gwido Smarzyński (1906-1973) – historyk sztuki, muzeolog
  • Marian Magdański (1908-1944) – archiwista i historyk
  • Julian Nowicki (1912-1936) – działacz robotniczy

Artyści w dawnym Toruniu

pod redakcją Józefa Poklewskiego
Towarzystwo Naukowe w Toruniu
Prace popularnonaukowe nr 43

Toruń 1985

Sygnatura SIRr IIIA/3c

Zbiór zawiera 30 szkiców biograficznych poświęconych artystom reprezentującym najróżniejsze specjalności.

Są wśród nich architekci, malarze, rzeźbiarze, graficy, złotnicy, snycerze tworzący w Toruniu do 1939 r.

Dzięki nim Toruń był w przeszłości znanym ośrodkiem artystycznym.

Miasto rozsławili zwłaszcza złotnicy.

Wśród szkiców znalazły się również trzy hasła zbiorowe – poswięcone pomnikom Kopernika, Konfraterni Artystów i scenografom teatralnym.

Wśród autorów szkiców znaleźli się: Marian Arszyński, Jerzy Frycz, Eugeniusz Gąsiorowski, Jolanta Goławska, Sławomir Kalembka, Janina Kruszelnicka, Zygmunt Kruszelnicki, Bogusław Mansfeld, Janina Mazurkiewicz, Anna Mosingiewicz, Roman Nowina-Konopka, Elżbieta Pilecka, Józef Poklewski, Iwona de Rosset, Stanisław Salmonowicz, Sławomir Szczerbiński, Michał Woźniak.

Szkice biograficzne ułożono chronologicznie.

Poświęcono je nastepujacym osobom:

  • Mistrz Andrzej (1370-1420) – budowniczy miejski
  • Hans Gotland (1390-1445) – mistrz budowlany
  • Prokop (druga połowa XV wieku) – mistrz budowlany
  • Hans Brand (druga połowa XV wieku) – rzeźbiarz i budowniczy
  • Antoni van Obberghen (1543-1611) – budowniczy i architekt
  • Fabian (1559-1605) i Maciej (1564-1588) Neisserowie – malarz i snycerz
  • Antoni Möller (1563-1611) – malarz
  • Bartłomiej Strobel (1591-1650) – malarz baroku
  • Zachariasz Lange (1600-1652) – złotnik
  • Jan Chrystian Bierpfaff (1610-1680) – złotnik królewski i toruński
  • Jan I von Hausen (1647-1691), Jan II von Hausen (1676-1747) – złotnicy toruńscy
  • Jakub Weintraub (1660-1728) – złotnik toruński
  • Jan Antoni Langenhahn Starszy (1700-1757), Jan Antoni Langenhahn Młodszy (1737-1795) – rzeźbiarze toruńscy
  • Jan Chrzciciel Cocchi (1701-1759) – architekt toruński
  • Jerzy Fryderyk Steiner (1704-1766) – rysownik toruński
  • Andrzej Christlieb Dittmann (1710-1767) – pastor, uczony i sztycharz amator
  • Jan Letyński (1710-1780) – złotnik
  • Efraim Schröger (1727-1783) – architekt toruński i warszawski
  • Jan Guhr (pierwsza połowa XVIII wieku) – snycerz toruński
  • Jan Jerzy Petri (zm. ok. 1772 r.) – malarz
  • Kazimierz Łukaszewicz (zm. po 1794 r.) – malarz
  • Rodzina Jacobich – malarzy toruńskich w XVIII-XX wieku
  • Marian Jakub Ignacy Jaroczyński (1819-1901) – malarz, grafik, rzeźbiarz, działacz społeczny
  • Teodor Edward Knorr (ur. 1882 r.) – malarz toruński
  • Wojciech Aleksander Durek (1888-1951) – rzeźbiarz i malarz
  • Ignacy Zelek (1894-1961) – rzeźbiarz
  • Ignacy Felicjan Tłoczek (1902-1982) – architekt i urbanista
  • Toruńskie pomniki Kopernika
  • Malarze toruńskiej „Konfraterni Artystów” (1920-1939)
  • Scenografowie teatru toruńskiego (1920-1939)

Toruńscy twórcy nauki i kultury (1945-1985)

pod redakcją Mariana Biskupa i Andrzeja Gizińskiego
Towarzystwo Naukowe w Toruniu
Prace popularnonaukowe nr 50

Toruń 1989

Sygnatura SIRr IIIA/3b

Kompendium przedstawia sylwetki 53 zasłużonych torunian.

Są to przede wszystkim ludzie nauki – pierwsi wykładowcy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

W książce odnajdziemy również biogramy ludzi pióra, teatru, fotografików i muzyków.

Autorami artykułów są Zofia Abramowiczówna, Marian Arszyński, Henryk Baranowski, Franciszek Błażejewski, Jadwiga Chudziakowa, Wiesław Domasłowski, Henryk Dubowik, Teresa Friedelówna, Jerzy Frycz, Janusz Gilas, Alicja Grześkowiak, Leon Gumański, Artur Hutnikiewicz, Leszek Janiszewski, Kazimierz Jasiński, Leon Jeśmanowicz, Janusz Justyński, Sławomir Kalembka, Marian Kallas, Klemens Kępczyński, Henryk Koneczny, Zbigniew Kruszelnicki, Janusz Kryszak, Lidia Kuchtówna, Anna Kulikowska, Kazimierz Lubiński, Alicja Łodzińska,  Jerzy Maciejewski, Bogusław Mansfeld, Józef Poklewski, Józef Szudy, Jerzy Tomala, Andrzej Tomczak, Leon Witkowski, Zbigniew Witkowski, Michał Woroniecki, Stefan Wołoszyn, Andrzej Woszczyk, Marek Zaidlewicz.

Szkice biograficzne ułożono tym razem alfabetycznie.

Poświęcono je nastepujacym osobom:

  • Helena Bychowska (1909-1959) – literat i tłumacz
  • Alojzy Czarnecki (1893-1980) – fotograf i fotografik
  • Zygmunt Czerny (1888-1975) – historyk literatur i języków romańskich, profesor UMK
  • Tadeusz Czeżowski (1899-1981) — filozof, profesor UMK
  • Władysław Dziewulski (1878-1962) – astronom, profesor UMK
  • Henryk Elzenberg (1887-1967) – filozof, profesor UMK
  • Jerzy Frycz (1927-1985) – konserwator i historyk sztuki, docent UMK
  • Olgierd Gałdyński (1921-1984) – artysta fotografik
  • Tadeusz Godziszewski (1904-1977) – rzeźbiarz i pedagog
  • Marian Gumowski (1881-1974) – numizmatyk, sfragistyk i heraldyk, profesor UMK
  • Kazimierz Hartleb (1886-1951) – historyk kultury, profesor UMK
  • Wojciech Hejnosz (1895-1976) – historyk prawa, profesor UMK
  • Jerzy Hoppen (1891-1969) – artysta malarz, grafik, profesor UMK
  • Wilam Horzyca (1889-1959) – reżyser i dyrektor teatru, krytyk literacki, poeta i redaktor
  • Janina Hurynowicz (1894-1967) – fizjolog i neurolog, profesor UMK
  • Aleksander Jabłoński (1898-1980) – fizyk, profesor UMK
  • Roman Jakimowicz (1889-1951) – archeolog, profesor UMK
  • Bronisław Jamontt (1886-1957) – artysta malarz, profesor UMK
  • Stanisław Jaskowski (1906-1965) – logik, profesor i rektor UMK
  • Ludwik Kolankowski (1882-1956) – historyk, pierwszy rektor UMK
  • Karol Koranyi (1897-1964) – historyk państwa i prawa, profesor i rektor UMK
  • Wiktor Kornatowski (1911-1975) – historyk doktryn polityczno-prawnych, docent UMK
  • Jan Krajewski (1913-1978) – prawnik, profesor UMK
  • Eugeniusz Kucharski (1880-1952) – historyk i teoretyk literatury, profesor UMK
  • Edward Kuczyński (1905-1958) – grafik, docent UMK
  • Andrzej Lewicki (1910-1972) – psycholog, profesor UMK
  • Jerzy Liczkowski (1914-1983) – ekonomista, profesor UMK
  • Witold Łukaszewicz (1911-1975) – historyk, profesor i rektor UMK
  • Tadeusz Makowiecki (1900-1952) – historyk literatury i sztuki, profesor UMK
  • Ryszard Mienicki (1886-1956) – historyk i archiwista, profesor UMK
  • Hugon Moryciński (1904-1973) – aktor, rezyser i dyrektor teatru
  • Władysław Namysłowski (1889-1957) – prawnik i historyk, profesor UMK
  • Stefan Narębski (1892-1966) – architekt, profesor UMK
  • Tymon Niesiołowski (1882-1965) – malarz, grafik, profesor UMK
  • Bronisław Pawłowski (1883-1962) – bibliotekarz, archiwista, historyk, profesor UMK
  • Tadeusz Petrykowski (1921-1983) – prozaik i dramatopisarz
  • Ernest Pischinger (1905-1980) – chemik, profesor UMK
  • Walerian Preisner (1894-1966) – romanista, bibliotekarz, docent UMK
  • Jan Prüffer (1890-1959) – zoolog i biolog, profesor UMK
  • Jerzy Remer (1888-1979) – historyk sztuki, konserwator i muzeolog, profesor UMK
  • Eugeniusz Słuszkiewicz (1901-1981) – językoznawca i orientalista, profesor UMK
  • Kazimierz Sośnicki (1883-1976) – pedagog, profesor UMK
  • Stefan Srebrny (1890-1962) – filolog klasyczny, profesor UMK
  • Bożena Stelmachowska (1889-1956) – etnograf, profesor UMK
  • Antoni Swinarski (1910-1985) – chemik, profesor i rektor UMK
  • Jerzy Śliwowski (1907-1983) – prawnik, profesor UMK
  • Leonard Torwirt (1912-1967) – malarz konserwator dzieł sztuki, docent UMK
  • Halina Turska (1901-1979) – jezykoznawca, profesor UMK
  • Jan Michał Wieczorek (1904-1980) – kompozytor, dyrygent i pedagog
  • Bronisław Włodarski (1895-1974) – historyk, profesor UMK
  • Jan Zabłocki (1894-1978) – przyrodnik, profesor UMK
  • Witold Zacharewicz (1904-1974) – chemik, profesor UMK
  • Karol Wiktor Zawodziński (1890-1949) – krytyk literacki, rusycysta, profesor UMK

ks. Stanisław Kujot (1845-1914) – pleban w Grzybnie – najwybitniejszy z działaczy Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Stanisław Kujot urodził się 13 listopada 1845 roku w Kiełpinie pod Tucholą.

Jego ojciec był nauczycielem.

Ukończył gimnazjum w Chełmnie.

Studiował na uniwersytetach w Münster i Berlinie oraz w seminarium duchownym w Pelplinie teologię, filologię, historię i filozofię.

Święcenia kapłańskie otrzymał w 1870 roku.

 

 

Ks. dr Stanisław Kujot ; Fotograwura Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ; Nadbitka: ks. P. Czaplewski, Ks. Stanisław Kujot, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1914/1915, T III, Nr 4 i 5 ; Sygnatura 206905

 

W latach 1872-1893 był nauczycielem historii w gimnazjum biskupim w Pelplinie, zwanym Collegium Marianum.

Wykształcił 700 uczniów.

W okresie pelplińskim parał się między innymi twórczością literacką.

 

 

 

 

 

 

 

Był autorem kilku powieści:

  • Głowa św. Barbary. Powieść z przeszłości Pomorza
  • Pierwsze nawrócenie Prusaków. Powieść z XIII wieku
  • Ojciec Grzegórz czyli obrona Pucka 1655/56
  • Kręte drogi czyli historya młodzieńca zbłąkanego
  • Kto winien? Obrazek z naszych czasów
  • Ze zdrowego pnia. Powieść z naszej biedy

 

W 1893 roku ks. Stanisław Kujot został proboszczem parafii w Grzybnie (pow. chełmiński, gm. Unisław).

Był już wówczas bardzo schorowany.

40 lat walczył z gruźlicą płuc.

W Grzybnie spędził resztę swojego życia.

Ze względu na stan zdrowia praktycznie nie opuszczał budynku plebani w Grzybnie.

Nie mógł nawet mówić –  porozumiewał się z odwiedzającymi go gośćmi pisząc.

Pisywał za to kilka listów dziennie.

Przez całe życie napisał kilkanaście tysięcy listów.

 

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 20

 

Był to za to najowocniejszy naukowo okres jego życia.

W 1897 roku został też prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Reaktywował on działalność Towarzystwa, która zamarła zupełnie po 1884 roku.

Nieformalną siedzibą Towarzystwa stało się wówczas Grzybno.

Dzięki niemu wznowiono wydawanie „Roczników TNT” oraz zaczęto wydawać „Fontes TNT” i „Zapiski TNT”.

 

 

 

Znacznie wzrosła liczba członków Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego trzon stanowili duchowni z terenu całego Pomorza.

Było ich 300 księży na ogólna liczbę 500 członków TNT.

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 9

 

Ks. Stanisław Kujot jednocześnie prowadził badania naukowe nad dziejami Prus Królewskich, stając się najwybitniejszym na ziemiach polskich specjalistą w tym zakresie.

Jego dorobek naukowy obejmuje kilka tysięcy stron monografii, rozpraw, artykułów, recenzji i wydawnictw źródłowych.

 

 

 

 

 

 

 

Jego najwybitniejsze dzieła to:

— Dzieje Prus Królewskich
— Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej? Studium historyczne
— Rok 1410. Wojna
— Margrabiowie brandenburscy w dziejach Pomorza za ks. Mestwina II
— O majątkach biskupich na Pomorzu
— Sprawa toruńska z r. 1724

 

Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Tom 17

 

W 1900 roku Uniwersytet Jagielloński nadał mu doktorat honoris causa.

Ks. Stanisław Kujot zmarł 5 grudnia 1914 r. w Grzybnie i na tamtejszym cmentarzu został pochowany.

Prywatny księgozbiór ks. Stanisława Kujota liczący około 900 woluminów znajduje się dziś w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu (sygnatury XK 1 – XK 812).

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot 1845-1914

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975
Tom I – s. 85-179

Sygnatura SIRr XXXb/3t.1

 

Bożena Osmólska-Piskorska

Hasło: Kujot Stanisław Leopold

Polski Słownik Biograficzny
Tom XVI – zeszyt 68 – s. 114-115

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.16

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. ks Stanisław Kujot

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Tom III – nr 4 i 5 – s. 49-72

Sygnatura SIRr II/3-1914-1922

 

Kazimierz Jasiński

Stanisław Kujot (1845-1914)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia
s. 237-242

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Kazimierz Jasiński

Testamenty księdza Stanisława Kujota z lat 1902-1914

Zapiski Historyczne
Tom 61 – rok 1996 – zeszyt 1 – s. 95-107

Sygnatura SIRr II/3-1996a

 

Kazimierz Jasiński

Rola ks. Stanisława Kujota w upowszechnianiu wiedzy o polskości Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej

W: Prace wybrane z nauk pomocniczych historii
s. 380-416

Sygnatura MAG 250211

Ksiądz Alfons Mańkowski (1870-1941) – prezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu

Ks. Alfons Mańkowski urodził się 10 września 1870 roku w Wielkim Kuntersztynie pod Grudziądzem.

Jego ojciec posiadał własne 25-hektarowe gospodarstwo rolne, które wykupił w 1867 roku z rąk niemieckich.

Miał siedmioro rodzeństwa.

Jego brat Teofil również został księdzem i również został zamordowany przez Niemców w 1939 roku.

 

 

ks. Alfons Mańkowski, W: Roczniki Korporacji
Studentów Uniwersytetu Poznańskiego „Pomerania”,
t. 3 – 1928, fotografia Antoni Fiedler,
sygnatura KM 01524

Księżmi zostali też dwaj jego bratankowie Maksymilian i Józef (zamordowany przez Niemców w 1939 roku).

Ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie – wówczas największym ośrodku naukowym na Pomorzu.

W 1895 roku uzyskał święcenia kapłańskie.

Jako wikary bardzo często był przenoszony między różnymi parafiami, władze pruskie chciały w ten sposób utrudnić jego działalność narodową, kulturalną i społeczną.

Niemcy nie zgodzili się zatwierdzić go na żadne probostwo.

 

 

Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
1906-1911, T. 13-18,
Sygnatura SIRr II/1

Pełnił służbę duszpasterską w Gniewie, Człuchowie, Tucholi, Lembargu, Nowem, Mokrem (koło Grudziądza), Starej Kiszewie, Sarnowie, Fordonie, Przysiersku, Lubiszewie, Wabczu, Złotowie (k. Lubawy), Radzynie Chełmińskim.

Od 1923 roku do śmierci był proboszczem w Lembargu koło Brodnicy.

W 1927 roku papież Pius XI nadał mu godność honorową papieskiego prałata domowego.

 

 

 

 

 

Ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej.

Jego wielką pasją była historia i kultura Pomorza, Warmii, ziemi chełmińskiej i ziemi michałowskiej, oraz przeszłość diecezji chełmińskiej.

Zgromadził cenny księgozbiór poświęcony dziejom Pomorza, robił mnóstwo wypisów źródłowych podczas wizyt na plebaniach, poszukiwaniach na prywatnych strychach, w czasie wizyt w archiwach w Pelplinie i Gdańsku.

Niestety po aresztowaniu ks. Mańkowskiego przez gestapo we wrześniu 1940 roku cała jego prywatna biblioteka i archiwum zostały zniszczone.

 

 

 

Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu,
Tom XI, zeszyt 5-12,
Sygnatura II/3-1938-1945

Owocem jego badań są setki publikacji – w sumie aż 328 pozycji.

Pisał o działaczach pomorskich z różnych epok, o nazewnictwie miejscowym, na temat zwyczajów i obyczajów pomorskich, o historii poszczególnych kościołów, klasztorów, parafii, na temat historii szkolnictwa na Pomorzu, o drukarstwie i piśmiennictwie pomorskim, na temat zagadnień społeczno-ekonomicznych i narodowych.

Napisał 40 biogramów do Polskiego Słownika Biograficznego.

Opracował wydawnictwa źródłowe takie, jak inwentarze dóbr biskupstwa chełmińskiego i kapituły katedralnej chełmińskiej czy konstytucje synodalne diecezji chełmińskiej.

 

 

Jego najważniejsze publikacje to:

  • Dzieje drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Prusiech Zachodnich
  • Z porozbiorowych dziejów drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Toruniu
  • Pod rządami pruskimi 1815-1915
  • Walka Pomorza o polskość pod zaborem pruskim 1772-1920
  • Odrodzenie narodowe na Pomorzu w XIX i XX w.
  • Zarys dziejów Torunia po 1815 r.
  • Kapituła katedralna chełmińska od r. 1466 do 1821
  • Prałaci i kanonicy katedralni chełmińscy od założenia kapituły do naszych czasów
  • Nazwy miejscowe pow. lubawskiego
  • Zwyczaje i wierzenia ludowe w Złotowie pod Lubawą
  • Czytelnictwo i bibliotekarstwo na Pomorzu 1849-80

Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

W 1923 roku został prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Funkcje tę sprawował przez cały okres międzywojenny.

Umarł z wycieńczenia ciężką pracą w niemieckim obozie koncentracyjnym w Stutthofie 12 lutego 1941 roku.

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski 1870-1941

W: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975

str. 217-280

Sygnatura XXXb/3t.1

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski
Historyk piśmiennictwa pomorskiego

Zeszyty Naukowe UMK -1962
Nauka o książce – Tom I – s. 153-171

Sygnatura MAG 126313.1

 

ks. Henryk Mross

Bibliografia prac drukowanych ks. prałata Alfonsa Mańkowskiego

Studia Pelplińskie 1974
s. 245-268

Sygnatura MAG TN 21802.02

 

Krystyna Podlaszewska

Ks. Alfons Mańkowski – duszpasterz, działacz społeczno-narodowy, naukowiec

Studia Pelplińskie 1983
s. 51-58

Sygnatura MAG TN 21802.11

 

ks. Tadeusz Glemma

Ks. Alfons Mańkowski (1870-1941)

Kwartalnik Historyczny
1946 – Tom 53 – zesz. 3-4 – s. 538-541

Sygnatura MAG 03644-53/2

 

Krystyna Podlaszewska

hasło: Mańkowski Alfons (1870-1941)

Polski Słownik Biograficzny
Tom 19 – zesz. 4 – str. 510-513

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.19

 

ks. Henryk Moss

Słownik biograficzny kapłanów diecezji chełmińskiej wyświęconych w latach 1821-1920

Pelplin 1995

Sygnatura SIRr IIIA/28

 

Józef Borzyszkowski

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Ludzie Pomorza lat 1920-1939

s. 50-55

Sygnatura SIRr IIIA/4f

 

Krystyna Podlaszewska

Alfons Mańkowski (1870-1941)

W: Wybitni ludzie dawnego Torunia

s. 273-279

Sygnatura SIRr IIIA/3a

 

Jerzy Szews

Słownik biograficzny Ziemi Lubawskiej 1244-2000

Tom 1
Lubawa 2000

Sygnatura SIRr IIIA/51t.1

 

ks. Paweł Czaplewski

Ś.p. Ks. Alfons Mańkowski

Zapiski TOwarzystwa Naukowego w Toruniu

Tom 11 – za rok 1939-1945 – nr 5-12
s. 108 – 111

Sygnatura SIRr II/3-1938-1945