Tag Archives: wojewodztwo pomorskie

Władysław Raczkiewicz – Prezydent Polski i wojewoda pomorski

Władysław Raczkiewicz, Fotografia w: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939, Sygnatura SIRr VIb/7-1

Władysław Raczkiewicz urodził się 21 stycznia 1885 roku na Kaukazie.

Pochodził z ziemiańskiej rodziny z okolic Mińska.

Jednak po powstaniu styczniowym jego dziad został zesłany na Syberię.

Majątek rodziny skonfiskowano.

Po odbyciu zesłania nakazano mu osiedlić się z rodziną na Kaukazie.

Władysław Raczkiewicz studiował w Petersburgu i Dorpacie.

Po studiach został adwokatem w Mińsku.

Od wczesnej młodości był zaangażowany w patriotyczną konspirację.

 

W czasie rewolucji w Rosji zaangażował się w tworzenie polskich oddziałów wojskowych.

Został nawet w 1917 roku prezesem Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego w Piotrogrodzie.

W okresie międzywojennym pełnił wiele ważnych funkcji państwowych.

Był między innymi:
– cztery razy ministrem spraw wewnętrznych (1921, 1925, 1925-1926, 1935-1936)
– cztery razy wojewodą (nowogródzkim 1921-1924,  wileńskim 1926-1930, krakowskim 1935, pomorskim 1936-1939)
– marszałkiem Senatu (1930-1935)
– prezesem Światowego Związku Polaków z Zagranicy
– prezesem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

Jako minister spraw wewnętrznych wydał w 1926 roku zarządzenie nadające Gdyni prawa miejskie.

Gdy był wojewodą pomorskim powstało Władysławowo wraz z wybudowaniem tam portu rybackiego (1938 rok).

Przedwojenna rezydencja wojewodów pomorskich – ul. Fredry 8. Dziś siedziba Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu.

Funkcje wojewody pomorskiego sprawował od 17 lipca 1936 roku do 5 września 1939 roku.

Urząd Wojewódzki mieścił się w Toruniu w gmachu przy Fosie Staromiejskiej 3 (obecnie Collegium Maius UMK).

Rezydencja wojewodów pomorskich znajdowała się przy ulicy Fredry 8 (obecnie siedziba Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej).

Wielką zasługą Władysława Raczkiewicza było powstanie tzw. Wielkiego Pomorza.

1 kwietnia 1938 roku granice województwa pomorskiego powiększyły się.

Do województwa pomorskiego włączono wówczas 6 powiatów z województwa poznańskiego i 4 powiaty z województwa warszawskiego.

Częścią Wielkiego Pomorza stały się Bydgoszcz i Inowrocław.

Za sprawą Władysława Raczkiewicza Toruń stał się siedzibą pomorskiego Kuratorium Oświaty i Sądu Apelacyjnego.

Pomorski Urząd Wojewódzki, Fotografia w: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939, Sygnatura SIRr VIb/7-1

Pomorski Urząd Wojewódzki – pierwotnie siedziba Szkoły Przemysłowej – dziś Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

 

30 września 1939 roku w Paryżu Władysław Raczkiewicz został zaprzysiężony na czwartego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Wydarzenie to pozwoliło zachować ciągłość państwa polskiego w latach II wojny światowej.

W 1945 roku odmówił współpracy ze Związkiem Radzieckim w tworzeniu rządu w kraju.

Funkcję prezydenta sprawował do swojej śmierci 15 marca 1947.

Zmarł w Wielkiej Brytanii po wielu latach zmagania się z białaczką.

Pochowany został (podobnie jak Władysław Sikorski) na cmentarzu Lotników Polskich w Newark.

Wszyscy, którzy go znali potwierdzali, że miał świetną prezencję, takt i dobre maniery.

Był przystojny, elokwentny, elegancki i obyty w towarzystwie.

Cieszył się bardzo dużym szacunkiem brytyjskiej arystokracji i rodziny królewskiej.

Posiadał umiejętność obcowania z ludźmi i dar ich zjednywania.

Unikał zatargów i był człowiekiem kompromisu.

 

 

25 października 2010 roku odsłonięto w Toruniu pomnik Władysława Raczkiewicza.

Autorem projektu jest Zbigniew Mikielewicz.

Pomnik stanął przed gmachem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

 

 

 

 

 

Zbigniew Biegański

Związki Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza z Pomorzem i Kujawami

W: Prezydenci Rzeczypospolitej Polskiej na Pomorzu i Kujawach

Sygnatura SIRr IIIA/97

 

Naczelnik i Prezydenci II Rzeczypospolitej

Opracowanie biogramów: Alicja Pacholczyk

Warszawa 1991

Sygnatura MAG 237714

 

Wacław Szyszkowski

Raczkiewicz Władysław (1885-1947)

Polski Słownik Biograficzny
Tom XXiX, s. 607-614

Sygnatura SIRi XVIa/1-t.29

 

Zygmunt Kaczmarek

Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej

Warszawa 1992

Sygnatura MAG 240014

 

Walentyna Korpalska

Raczkiewicz Władysław

W: Słownik Biograficzny Pomorza Nadwislańskiego
Tom 4, str. 26-27

Sygnatura SIRr IIIA/2t.4

 

Andrzej Ajnenkiel, Andrzej Drzycimski, Janina Paradowska

Prezydenci Polski

Warszawa 1991

Sygnatura SIRr XVIa/H-9

 

Mieczysław Wojciechowski
Władysław Raczkiewicz – działacz społeczny i państwowy na Wileńszczyźnie i Pomorzu w okresie międzywojennym (ocena jego działalności w nieznanym przemówieniu z lipca-sierpnia 1939 r.)

W: Europa Orientalis. Polska i jej wschodni sąsiedzi od średniowiecza po współczesność

Sygnatura MAG TN 35045

 

Bożena Czwojdrak, Kazimierz Miroszewski, Jakub Morawiec, Jerzy Sperka

Wielka księga królów i prezydentów Polski

Chorzów 2012

Sygnatura MAG 295175

 

Jacek Piotrowski

Władysław Raczkiewicz – zapomniany prezydent

Mówią Wieki
Nr 06/07 – czerwiec 2007
s. 26-30

Sygnatura MAG 04392-2007

Instytut Bałtycki w Toruniu 1927-1937 i jego wydawnictwa

belkaniebieska2

insbal1

Gdy w 1920 roku Pomorze wróciło do Polski na mocy postanowień traktatu wersalskiego, największym miastem województwa pomorskiego był Toruń.

Gdańsk znajdował się poza granicami II Rzeczypospolitej i stanowił niezależne Wolne Miasto Gdańsk.

Dynamiczny rozwój portu w Gdyni i prześcignięcie konkurencyjnego portu w Gdańsku przypadły dopiero na lata trzydzieste XX wieku.

 

 

Z tej racji stolicą województwa pomorskiego w okresie międzywojennym został Toruń (Bydgoszcz do 1938 roku należała do województwa wielkopolskiego).

Z tego też powodu w centrum uwagi władz toruńskich znalazły się sprawy polityki morskiej i umocnienia związku Polski z Bałtykiem.

 

insbal4

Województwo pomorskie 1920 rok

Jednym z pól polityki bałtyckiej stała się działalność naukowa i badawcza.

Służyć temu miał Instytut Bałtycki, którego siedziba mieściła się przy ul. Żeglarskiej 1.

Zebranie założycielskie miało miejsce już 31 sierpnia 1925 roku.

Jednak faktyczne rozpoczęcie działalności Instytutu Bałtyckiego miało miejsce w styczniu 1927 roku.

Statut Instytutu Bałtyckiego określał jego zadania:

Nazwa, cel i siedziba Towarzystwa

§ 1. Towarzystwo rządzące się niniejszym Statutem  nazywa się „Instytut Bałtycki”

§ 2. „Instytut Bałtycki” ma za cel badanie stosunków gospodarczych, politycznych, narodowościowych itp. wybrzeża bałtyckiego pod kątem widzenia związanych z niemi interesów polskich.  Środkami działania Towarzystwa są:

  1. Gromadzenie i utrzymywanie w ewidencji materjałów naukowych, odnoszących się do wybrzeża bałtyckiego
  2. Wydawanie z tego zakresu dzieł i rozpraw naukowych oraz książek o użyteczności powszechnej, służących celowi obrony interesów polskich, związanych z Bałtykiem
  3.  Informowanie o wynikach badań czynników rządowych, jak i organizacyj gospodarczych i obywateli polskich, trudniących się handlem i przemysłem w krajach bałtyckich
  4. Utrzymywanie pracowni, bibljotek i zbiorów popierających działalność naukową w zakresie spraw obchodzących Polskę nad Bałtykiem
  5. Urządzanie zebrań dyskusyjnych

§ 3. „Instytut Bałtycki” wyłącza z zakresu swej działalności przedmioty odnoszące się do polityki partyjnej i religji

§ 4. Siedzibą „Instytutu Bałtyckiego” jest Toruń. Instytut ustanawia jednak tam wszędzie swoje ekspozytury, gdzie uzna to za potrzebne.

Największe zasługi dla rozwoju instytutu miał Józef Borowik – jego dyrektor w latach 1927-1950.

Józef Borowik (1891-1969) urodził się w Kownie, studiował w Petersburgu, po odzyskaniu niepodległości zajmował się zagadnieniami rybołówstwa.

Pozyskał on do współpracy z instytutem ponad setkę uczonych ze wszystkich ośrodków uniwersyteckich.

W 1937 roku przeniesiono siedzibę Instytutu Bałtyckiego z Torunia do Gdyni.

insbal5

Pierwszy druk Instytutu Bałtyckiego

O rozmachu Instytutu Bałtyckiego może świadczyć jego imponująca działalność wydawnicza.

Wydany w 1938 roku katalog wydawnictw instytutu wymienia blisko 500 tytułów.

belkaniebieska2

Sygnet Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego

Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego były ozdobione bardzo pięknym sygnetem, przedstawiającym latarnię morską wśród spienionych fal, z biblijną dewizą „In mari via tua”.

Jak wspomina małżonka Józefa Borowika zainspirował go rysunek, jakim ozdobione były talerze w jednej z gospód w niewielkiej osadzie rybackiej na południu Francji, którą odwiedził w 1929 roku.

Znaczek przerysował na serwetce i od następnego 1930 roku, udoskonalony przez grafika rysunek, zaczął zdobić publikacje wydawane przez Instytut Bałtycki.

belkaniebieska2

Najważniejszą serią wydawniczą instytutu był „Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego”.

„Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego” obejmował kilka serii:
– Balticum
– Dominium Maris
– Wieś pomorska
– Zjazdy pomorzoznawcze
– Sprawozdania

Poza tym Instytut Bałtycki wydawał:
– poszczególne rozprawy z „Pamiętników Instytutu Bałtyckiego” jako osobne broszury,
– popularnonaukowe książki w serii „Biblioteczka Bałtycka”,
– czasopismo naukowe „Baltic Countries” w języku angielskim
– „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego”
– czasopismo „Jantar” (od 1937 roku)

belkaniebieska2

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 1
Polskie Pomorze, Tom I, Ziemia i ludzie
Sygnatura SIRr II/7-t.1

Juljusz Mikołajski – Morfologja
Juljusz Mikołajski – Hydrografja
Juljusz Mikołajski – Klimat
Adam Wodziczko – Szata Roślinna
Adam Wodziczko – Zabytki przyrody na Pomorzu
Mieczysław Orłowicz – Pomorze jako teren turystyczny
Józef Kostrzewski – Kultura przedhistoryczna
Kazimierz Stołyhwo – Zróżnicowanie rasowe Kaszubów
Adam Fischer – Zarys etnograficzny
Mikołaj Rudnicki – Charakterystyka językowa
Mikołaj Rudnicki – Nazwy geograficzne
Józef Wąsowicz – Przegląd stosunków narodowościowych

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 2
Polskie Pomorze, Tom II, Przeszłość i kultura
Sygnatura SIRr II/7-t.2

Bożena Stelmachowska – Z przeszłości słowian północno-zachodnich
Kazimierz Tymieniecki – Rola Pomorza we wczesnych dziejach Polski
Władysław Konopczyński – Historja polityczna Pomorza od pokoju toruńskiego
Florjan Znaniecki – Siły społeczne w walce o pomorze
Zygmunt Mocarski – Kultura umysłowa na Pomorzu
Zygmunt Mocarski – Bibljografia Kultury Umysłowej na Pomorzu
Tadeusz Glemma – Dzieje diecezji chełmińskiej

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 3
Przeciw propagandzie korytarzowej
Sygnatura SIRr II/7-t.3

Henryk Strasburger – Nauka polityka, prasa
Józef Kostrzewski – Pradzieje Pomorza o kontrowersje polsko niemieckie
Adam Fischer – Związek etnograficzny Pomorza z Polską
Mikołaj Rudnicki – Argumenty etniczno-językowe w sporach o Pomorze
Kazimierz Smogorzewski – Propaganda „korytarzowa” zagranicą
Emil Ruecker – Stan prasy w Prusach wschodnich i na Pomorzu
Emil Ruecker, Teodor Marski – Instytuty naukowe w Niemczech na służbie propagandy
Tadeusz Bierowski – Potrzeba stałej służby informacyjno-prasowej o Pomorzu

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 4
Bolesław Makowski – Sztuka na pomorzu. Jej dzieje i zabytki
Sygnatura SIRr II/7-t.4

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 5
Wacław Sobieski – Der Kampf um die Ostsee
Sygnatura SIRr II/7-t.5

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 6
Władysław Łęga – Ziemia malborska
Sygnatura MAG 46175

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 7
Bożena Stelmachowska – Rok obrzędowy na Pomorzu
Sygnatura SIRr II/7-t.7

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 8
Friedrich Lorentz, AdamFischer, Tadeusz Lehr-Spławinski – Kaszubi. Kultura ludowa i język
Sygnatura SIRr II/7-t.8

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 9
Łucjan Kamieński – Pieśni ludu pomorskiego. I. Pieśni z Kaszub południowych
Sygnatura SIRr II/7-t.9

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Balticum – zeszyt 14
Polska a Inflanty
Sygnatura SIRr II/7-t.14

Edward Kuntze – Organizacja Inflant w czasach polskich
Kazimierz Tyszkowski – Polska polityka kościelna w Inflantach (1581-1621)
Leon Koczy – Gdańsk i Ryga
Marian Małowist – Ryga i Gdańsk. Od wybuchu wojny trzynastoletniej do końca XVI stulecia

belkaniebieska2

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 1
Wojciech Stopczyk – Handel Międzynarodowy na Bałtyku
Sygnatura SIRr II/8z.1

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 2
Obrona Pomorza
Sygnatura SIRr II/8z.2

Eugenjusz Kwiatkowski – Powrót Polski nad Bałtyk
Teodozy Nosowicz – Problem polskiego portu morskiego
Czesław Klarner – Rola inicjatywy prywatnej w rozbudowie Gdyni
Feliks Hilchen – Źródła rozwoju portów polskich
Alfred Siebeneichen – Konkurencja portów bałtyckich
Marjan Turski – Handel zamorski, jego istota i znaczenie dla Polski
Stanisław Wartalski – Niezbędne warunki rozwoju handlu w Gdyni
Henryk Bagiński – Gospodarcze podstawy polskiego handlu zamorskiego
Juljan Rummel – Polska flota handlowa
Michał Siedlecki – Niewyzyskane walory morza
Kazimierz Esden-Tempski – Ekspansja morska a obrona rolnictwa na Pomorzu
Stanisław Celichowski – O doraźny program gospodarczy Pomorza

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 3
Alfred Siebeneichen, Henryk Strasburger – Spór o Gdynię
Sygnatura SIRr II/8z.3

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 4
Kazimierz Świątecki – Rozwój portu gdańskiego
Sygnatura SIRr II/8z.4

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 5
Wincenty Juljusz Piasecki – Tranzyt niemiecki przez Polskę
Sygnatura SIRr II/8z.5

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 6
Światopogląd morski
Sygnatura SIRr II/8z.6

Franciszek Bujak – Kultury morskie i lądowe
Józef Widajewicz – Słowianie zachodni na Bałtyku
Kazimierz Tymieniecki – Dziejowy stosunek Polaków do morza
Władysław Konopczyński – Kwestja bałtycka jako zagadnienie międzynarodowe w czasach nowożytnych
Zygmunt Wojciechowski – Rozwój terytorialny Prus w stosunku do ziem macierzystych Polski
Bożena Stelmachowska – Stosunek Kaszub do Polski
Kazimierz Stołyhwo – Zagadnienie rasy nordycznej w nauce i polityce
Roman Dyboski – Żywioł morski w twórczości Józefa Conrada
Witold Kamieniecki – Polska nad Bałtykiem
Czesław Klarner – Śląsk i Pomorze jako symbole naszej niezależności
Wacław Olszewicz – Węgiel i morze
Bogdan Zaborski – Zarys morfologji północnych Kaszub
Jan Nowak – Geologiczna przeszłość Bałtyku

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 8
Andrzej Jałowiecki – Konkurencja węglowa polsko-brytyjska na rynkach skandynawskich
Sygnatura SIRr II/8z.8

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 9
Feliks Hilchen – Transport morski a międzynarodowe porozumienie w żegludze
Sygnatura SIRr II/8z.9

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Dominium Maris – zeszyt 10
Bolesław Leitgeber – Port Kopenhaski
Sygnatura SIRr II/8z.10

belkaniebieska2

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Wieś pomorska – zeszyt 1
Zdzisław Lutkiewicz – Osady Holenderskie na nizinie sartawicko-nowskiej
Sygnatura SIRr II/9-t.1

belkaniebieska2

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Zjazdy pomorzoznawcze – zeszyt 1
Problem narodowościowy na Pomorzu
II naukowy zjazd pomorzoznawczy – 3 maja 1931 – Toruń
Sygnatura SIRr II/10- t.1

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Zjazdy pomorzoznawcze – zeszyt 2
Stan posiadania ziemi na Pomorzu. Zagadnienia historyczne i prawne.
III naukowy zjazd pomorzoznawczy – 31 października 1932 – Poznań
Sygnatura SIRr II/10-t.2

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Zjazdy pomorzoznawcze – zeszyt 3
Osadnictwo polskie na Pomorzu
IV naukowy zjazd pomorzoznawczy – 1-2 listopada października 1934 – Kraków
Sygnatura SIRr II/10-t.3

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Zjazdy pomorzoznawcze – zeszyt 4
Osadnictwo polskie na Pomorzu. Tom II. Zagadnienia geograficzne i gospodarcze.
IV naukowy zjazd pomorzoznawczy – 1-2 listopada października 1934 – Kraków
Sygnatura SIRr II/10-t.4

belkaniebieska2

Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego – seria Sprawozdania – zeszyt 4
Dostęp do morza. Zagadnienie pomorskie. Wspólnota Bałtycka.
IV sprawozdanie Dyrekcji Instytutu Bałtyckiego – 21-22 czerwca 1935 roku
Sygnatura SIRr XXXa/2

belkaniebieska2

Więcej informacji o Instytucie Bałtyckim zawierają następujące publikacje dostępne w Informatorium:

 

150otwartaksieganiebieskaAlojzy Tujakowski

Instytut Bałtycki w Toruniu

Rocznik Toruński, rok 1986, Tom 17

s. 73-105

Sygnatura SIRr II/18t.17

 

150otwartaksieganiebieskaJózef Borowik

Pięć lat pracy Instytutu Bałtyckiego (1927-1932)

Toruń 1932

Sygnatura SIRr XXXa/5

 

150otwartaksieganiebieskaIII Sprawozdanie dyrekcji Instytutu Bałtyckiego (za lata 1933-1934)

Toruń 1935

Sygnatura SIRr XXXa/1

 

 

150otwartaksieganiebieskaWanda Kwiecińska

Działalność wydawnicza Instytutu Bałtyckiego w latach 1929-1935

Toruń 1936

Sygnatura SIRr XXXa/3

 

150otwartaksieganiebieskaKompletny katalog wydawnictw Instytutu Bałtyckiego

Gdynia 1938

Sygnatura XXXa/4

 

 

150otwartaksieganiebieskaMaria Boduszyńska-Borowikowa

Życie jak płomień
O życiu i pracach Józefa Borowika

Gdańsk 1972

Sygnatura MAG 258409

 

150otwartaksieganiebieska

Zygmunt Brocki

Jak powstała makksyma „In mari vita tua”

Rocznik Gdański

1968, tom 38, z. 1, s. 229-232

Sygnatura Mag 03679-38

belkaniebieska2